| 
ouderen
Biologische aspecten
Tijdens het verouderingsproces doen er zich een aantal hormonale en lichamelijke veranderingen voor die voor mannen en vrouwen verschillen:
-
Vrouwen
Rond hun vijftigste jaar komen de meeste vrouwen in een overgang, of het climacterium: de menstruaties worden onregelmatig, blijven uit, kunnen heviger en langduriger worden. De productie van de oestrogenen (en testosteron) stopt en de menopauze begint. Dit betekent dat de vruchtbare periode van de vrouw eindigt. Vanaf dat moment is de vrouw postmenopauzaal.
Deze veranderingen in de hormoonspiegel hebben een effect op de geslachtsorganen. Zo worden de uterus (baarmoeder), het labia (schaamlippen), de vagina en de borsten atrofisch. Dit betekent dat de vaginawand en de baarmoeder minder flexibel en elastisch worden. Het vaginale vocht vermindert sterk. De vagina verrimpelt, wordt kleiner in lengte alsook in omtrek. Ook pijn bij het vrijen en krampachtige pijnen tijdens het orgasme (dyspareunie en postcoïtale bloedingen) kunnen voorkomen. Ook de clitoris verkleint en wordt overgevoelig. Verminderde spierkracht en geringere spierspanning zorgen voor een bemoeilijkte opwinding.
- Mannen
Rond hun vijftigste jaar blijft bij de meeste manen de toename van testosteron uit tijdens de opwindingsfase. Dit heeft tot gevolg dat de intensiteit en de duur van de lichamelijke seksuele reacties sterk vermindert; de erectie verloopt langzamer en duurt minder lang, de penis in erectie is minder hard en stevig.
Het voorvocht neemt af in hoeveelheid alsook de zaaduitstorting vermindert in volume en is minder intens. Mannen blijken ook minder behoefte te hebben om klaar te komen omdat ze minder opgewonden worden. Mogelijk krijgen mannen op oudere leeftijd ook te kampen met erectiestoornissen. Deze kunnen een lichamelijke oorzaak hebben, met name cardiovasculaire aandoeningen, endocriene problemen, prostaatproblemen,... Daarnaast kunnen ook externe factoren leiden tot problemen, met name alcohol- en medicatiegebruik. Ten slotte kunnen psychische oorzaken aan de basis van de seksuele dysfunctie liggen. Faalangst is de meest voorkomende psychische oorzaak.
Bij dit alles een belangrijke kanttekening. Het verouderingsproces en de hiermee gepaard gaande seksuele veranderingen zijn zeer sterk individueel bepaald. Niet alle mannen en alle vrouwen ondervinden seksuele ongemakken en problemen bij het ouder worden. Tevens zijn veel ongemakken met voorgeschreven medicatie te verhelpen.
Psychoseksuele aspecten
Maatschappelijke beeldvorming
Ouderen worden geconfronteerd met een aantal mythes die gelden rond seksualiteit. Deze mythes leiden er toe dat er maatschappelijk gezien een eerder negatieve beeldvorming rond ouderen en seksualiteit geldt.
- Mythe 1
Eerst en vooral geldt er nog steeds het deficiet model met betrekking tot het ouder worden. Binnen dit model zouden ouderen voornamelijk aftakelen, ook op vlak van seksualiteit. Dit betekent dat ouderen niet meer in staat zouden zijn seksuele contacten te hebben. - Mythe 2
Een tweede mythe gaat er van uit dat seksualiteit steeds gekoppeld is aan voortplanting. Gezien ouderen en vooral dan vrouwen niet meer vruchtbaar zijn, wordt dit gekoppeld aan het onvermogen tot seksuele relaties. - Mythe 3
Een derde mythe baseert zich op het prestatiegerichte binnen onze maatschappij. Seks is hierbij iets voor jonge mooie mensen en dus niet voor oudere mensen die er binnen de prestatiemoraal minder atletisch en minder aantrekkelijk uitzien. - Mythe 4
De vierde mythe gaat uit van de fatsoensnorm. Ouderen dienen zich waardig, bezadigd, beheerst en wijs te gedragen. De vrouw die zich hiernaar niet gedraagt, wordt beschouwd als de dirty old woman, de man als de dirty old man. Ten slotte dient er rekening mee gehouden te worden dat ouderen zelf opgegroeid zijn in een zeer restrictieve moraal, met name de beheersingsmoraal. Ook dit maakt het niet gemakkelijk toe te laten om van seks te genieten en lustgevoelens te ervaren.
Veranderingen in de levensloop
Een aantal sociale veranderingen, eigen aan het ouder worden, maken dat er tussen koppels een nieuw evenwicht dient gezocht te worden. Deze zoektocht heeft wellicht een invloed op het relationeel en seksueel leven van het koppel. Een drietal belangrijke veranderingen:
- Lege nest
Kinderen verlaten het ouderlijk huis. De partnerrelatie komt terug (en dit sinds lange tijd) op de voorgrond. Man en vrouw komen zo terug tegenover elkaar te staan en dit voor een komende periode van 15 tot 30 jaar. Tijdens deze fase maken de ouders binnen het koppel ieder voor zich een evaluatie van de ouderrol. Hierbij wordt nagedacht over de rol die men als ouder speelde en speelt. Daarnaast wordt de partnerrelatie geëvalueerd: wie ben ik als partner, hoe zie ik mijn partner en hoe beleef ik mijn relatie. - Pensionering
Naast de kinderen die het ouderlijk huis verlaten, komen ouderen ook oog in oog met elkaar te staan wanneer zij de pensionering bereiken. Voor beiden is dit een belangrijke aanpassing. Voordien hadden zij elk hun bezigheid, nu moeten ze het grootste deel van hun tijd samen doorbrengen. Ook naar aanleiding van deze gebeurtenis wordt een balans van de partnerrelatie opgemaakt. - Gezondheid
Wanneer één van beiden ernstig ziek wordt, verandert de relatie en zo ook de relatie op een drastische wijze. Seksualiteit krijgt een andere invulling. Het intiem met elkaar zijn en voornamelijk het er voor elkaar zijn neemt een prioritaire plaats in.
La vie sexuelle grise
Hieronder enkele bevindingen uit recent onderzoek die bewijzen dat ouder worden en seksualiteit op positieve en aangename wijze beleven wel degelijk hand in hand gaan.
- 95% vindt seks leuk
- 99% verlangt naar seks (indien het voorhanden zou zijn)
- 70% vindt een orgasme een belangrijk onderdeel van de seksuele betrekkingen
- 99% vrouwen ervaart regelmatig een orgasme
- 46% heeft kennis van masturberen
- 93% vindt knuffelen en strelen belangrijk
- 62% wordt opgewonden van seksueel getinte films, boeken, prenten,...
- 39% zou met nieuwe seksuele technieken willen experimenteren
- 80% ervaart naaktheid tijdens het vrijen als aangenaam
- 84% vrouwen en 90% mannen vinden jongere lovers aantrekkelijk
- 91% vindt het ok dat volwassenen seks hebben en samenwonen zonder gehuwd te zijn
- 64% heeft een permissieve attitude tegenover homoseksualiteit
- 76% is ervan overtuigd dat seks een positieve invloed op de gezondheid heeft
- 75% vindt dat seks beter of even goed is in vergelijking met wanneer men jonger was (voornamelijk voor vrouwen het geval)
- 88% ontving geen of negatieve seksuele voorlichting