Overslaan en naar de algemene inhoud gaan

U bent hier

Anticonceptiegebruik bij Belgische jongeren en volwassenen: feiten en cijfers

Samenvatting

Deze feiten en cijfers geeft een overzicht van het anticonceptiegebruik van Belgische jongeren en volwassenen, op basis van de verkoopcijfers. Het gaat om verkoopcijfers van Belgische apotheken, verwerkt door de Algemene Pharmaceutische Bond (APB). De cijfers gaan over de voorbije 11 jaar.

Deze analyse geeft geen overzicht van het gebruik van het condoom als anticonceptiemiddel. 

Uit de analyse blijken 3 belangrijke trends in het anticonceptiegebruik.

Trend 1: anticonceptiegebruik bij vrouwen stijgt

Het anticonceptiegebruik bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd (15-49 jaar) is toegenomen met 6%.

Trend 2: anticonceptiegebruik bij jongeren stijgt gevoelig

Het anticonceptiegebruik bij jongeren (15-21 jaar) is verdubbeld.

Trend 3: voorkeur voor soort anticonceptie verandert

We zien een verschuiving in het soort middelen dat vrouwen gebruiken. Het pilgebruik daalt ten voordele van het gebruik van langdurige anticonceptie. 

Jongeren hebben andere voorkeuren dan volwassenen als ze voor een alternatief kiezen. Jongeren kiezen dan eerder voor het hormonaal implantaat, volwassenen voor de spiraal. 

Begrippen

Op Seksualiteit.be vind je alles over de werking, het gebruik, de voor- en nadelen van de verschillende anticonceptiemiddelen

Met ‘vrouwen’ bedoelen we alle meisjes en vrouwen in de vruchtbare leeftijd, van 15 tot 49 jaar.

Cijfers

Er zijn 3 opvallende vaststellingen in verband met het anticonceptiegebruik in België. 

Trend 1: het anticonceptiegebruik bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd (15-49 jaar) stijgt

Het anticonceptiegebruik bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd (15-49 jaar) is toegenomen met 6% (van 48% naar 54%).

Meer bewust van anticonceptie

Dat de cijfers stijgen is een positieve zaak: meer vrouwen beschermen zich met moderne anticonceptiva tegen een ongeplande zwangerschap. Dat wijst erop dat meer vrouwen zich bewust zijn van anticonceptie en zich beschermen tegen een mogelijk ongeplande zwangerschap. 

 

Trend 2: het anticonceptiegebruik bij jongeren stijgt fors

De stijging van het anticonceptiegebruik komt gedeeltelijk door een sterke stijging bij jongeren. Het anticonceptiegebruik bij jongeren tussen 15 en 21 jaar is verdubbeld.

Verdubbeling anticonceptiegebruik bij jongeren

In 2015 zien we dat 58% van alle jongeren (15-21 jaar ) een betrouwbaar anticonceptivum hebben gebruikt. Het gaat om meer dan de helft van alle jongeren en over alle jongeren, ook de niet seksueel actieve. Dat weten we door de verkoopcijfers te vergelijken met het totaal aantal jongeren in dat jaar. 

 

Trend 3: veranderingen in het gebruiksprofiel

Afname pilgebruik, alternatieven in opmars

In 2004 gebruikte 85% van de vrouwen die anticonceptie gebruikten de pil. In 2015 is dat 77%. De pil is dus nog altijd zeker nummer één. Maar andere middelen kennen duidelijk een opmars. 

Alternatieve anticonceptiekeuze bij volwassenen: spiraal nummer één

Vrouwen kiezen vooral voor de spiraal als alternatief voor de pil. Drie vierde van de vrouwen die niet de pil gebruiken, gebruiken de spiraal. Dan volgen de vaginale ring, het hormonaal implantaat, de prikpil en de anticonceptiepleister.

Alternatieve anticonceptiekeuze bij jongeren: vooral hormonaal implantaat

Ook bij jongeren (-21 jaar) is de pil het meest gebruikte middel: 91% van de jongeren die anticonceptie gebruiken, gebruikt de pil, 9% een ander middel. Als alternatief voor de pil gebruiken jongeren in eerste instantie het hormonaal implantaat (25%), daarna volgen de pleister, de vaginale ring en het spiraaltje. 

Verschuiving in pilgebruik: voorkeur 2e generatie

Ook in de keuze van de pil zijn er verschuivingen. Zo neemt het gebruik van de 1e generatie anticonceptiepillen af. Vanaf 2013 daalt ook het gebruik van de pillen van de 3e en 4e generatie. Het pilgebruik van de 2e generatie en van de minipil neemt sinds 2012 duidelijk toe. 

Deze toename situeert zich vooral bij de jongeren: 25% van de gebruikers van de 2e generatie pillen zijn jongeren. De daling van de 3e en 4e generatie pillen heeft ongetwijfeld te maken met de berichtgeving in de media.

Begin 2013 berichtten de media over de risico’s van deze pillen op de gezondheid (licht verhoogd risico op trombose). Naar aanleiding daarvan schreef het Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie (BCFI) voor dat de 2e generatie pillen te verkiezen zijn boven die van de 3e en 4e generatie. 

Mogelijke verklaringen

Bewust kiezen is een goede zaak

Dat vrouwen nadenken over hun anticonceptiekeuze is een goede zaak. Vrouwen zijn zich duidelijk meer bewust van de keuzemogelijkheden en kiezen een middel dat aansluit bij hun levensstijl en behoeften. 

Sensibilisering en seksuele vorming

Jongeren worden laatste 10 jaar meer en meer gesensibiliseerd over het risico op ongeplande zwangerschap en krijgen ook meer relationele en seksuele vorming

Terugbetalingsmaatregel

We vermoeden dat het ook te maken heeft met de terugbetalingsmaatregel voor jongeren. Die bestaat vanaf 2004.

Deze maatregel houdt in dat elke jongere (jonger dan 21 jaar) per maand 3 euro korting krijgt bij de aankoop van anticonceptie. Deze korting komt bovenop de gedeeltelijke terugbetaling door de ziekteverzekering  op sommige anticonceptiemiddelen. Dus bijvoorbeeld bij aankoop van een pil van 3 maanden, krijgt de jongere 9 euro korting door de ziekteverzekering. Daardoor worden sommige middelen gratis. 

Het effect van een dergelijke maatregel op het anticonceptiegebruik blijkt ook duidelijk uit de verkoopcijfers van het hormonaal spiraaltje: sinds 2013 is de spiraal gratis geworden voor jongeren, sinds dan wordt het spiraaltje bijna 40% vaker gebruikt. 

Beleidsmaatregelen

Pleidooi voor terugbetaling

We zien een link tussen de terugbetaling en het gebruik van anticonceptie bij jongeren. We gaan ervan uit dat dit ook voor andere groepen zo zal zijn. Zo zijn er immers nog groepen in onze samenleving waarvoor de aankoop van anticonceptie moeilijk of onhaalbaar is. Denk hierbij aan mensen in armoede, asielzoekers. 

Momenteel zitten weinig anticonceptiemiddelen in het systeem voor terugbetaling door de ziekteverzekering. En vaak zijn de meest betrouwbare middelen de duurste. Voor veel mensen is het onmogelijk om ineens 150 euro te betalen voor een spiraal. De spiraal werkt wel vijf jaar en is dus in feite niet zo duur, maar het bedrag moet wel in één keer betaald worden.

Daarom pleit Sensoa ervoor om te bekijken of er volledige of verhoogde terugbetaling van anticonceptie mogelijk voor bepaalde groepen waarvoor de aankoop van betrouwbare anticonceptie niet evident of onhaalbaar is. 

Wat doet Sensoa?

Sensoa wil vrouwen helpen door op Seksualiteit.be uitgebreide informatie aan te bieden over de verschillende anticonceptiemiddelen. Die helpt vrouwen om een gepast anticonceptiemiddel te kiezen, in samenspraak hun arts. 

Sensoa biedt ook informatie op maat van jongeren. Op Allesoverseks.be vinden ze informatie en ervaringen van jongeren over anticonceptie. Ze kunnen er ook een persoonlijke vraag stellen over anticonceptie of andere thema's. Medewerkers van de Jongeren Advies Centra en Centra voor Algemeen Welzijnswerk beantwoorden de vragen binnen de 48 uur.

Bronnen

Algemene Pharmaceutische Bond (APB), 2016. Intern werkdocument 'Contraceptiva 2004-2015’ APB Statistics – Kristien De Bruyn