Overslaan en naar de algemene inhoud gaan

U bent hier

Opinie: Gering winstpotentieel mag een aidsvaccin niet tegen houden

Marlies Casier van SensoaMarlies Casier

05/06/2013 - Indien u ons twee maand geleden gevraagd had of er ooit een aidsvaccin komt, hadden we wellicht schouderophalend gereageerd. Vandaag denken we daar anders over. Een vaccin dat definitief komaf zal maken met de epidemie is wel degelijk in de maak. Maar dan moet België wel mee aan de kar trekken van het vaccinonderzoek. Immers, als de ontwikkeling van een aidsvaccin aan de markt wordt overgelaten, dan zullen we nog lang mogen wachten.

"Een vaccin blijft hoognodig"

In Oeganda konden we met eigen ogen vaststellen dat beloftevol wetenschappelijk onderzoek gevoerd wordt naar de ontwikkeling van een vaccin, én dat een vaccin hoognodig is. Aan de oevers van het Victoriameer bezochten we de getroffen vissersgemeenschappen. Maar liefst 32% van de vrouwen en 20,5% van de mannen zijn met hiv besmet. Dat terwijl het gemiddelde in Oeganda al erg hoog is, met 7,2% van de volwassenbevolking die leeft met hiv. Werd Oeganda lange tijd geprezen voor zijn aanpak van hiv en aids, dan hinkt het vandaag opnieuw achterop. Onder volwassenen stijgt het aantal nieuwe besmettingen.

Vaccin is 'levensnoodzakelijk'

De huidige preventie volstaat niet om de epidemie in te dijken. Zo is veilig vrijen geen evidentie. Zeker niet voor vrouwen. Door de ongelijke man-vrouw verhoudingen kunnen zij vaak niet onderhandelen over het gebruik van een condoom om zichzelf en hun partner te beschermen. Ook de toegang tot levenslange hiv-medicatie is niet gegarandeerd. Net als de meeste Afrikaanse landen is Oeganda daarvoor sterk afhankelijk van steun en dus kwetsbaar. Afrika ten zuiden van de Sahara telde in 2011 alleen al méér dan 1,8 miljoen mensen die nieuw besmet werden met hiv, waarvan méér dan de helft vrouwen. Globaal zijn er voor elke drie personen die toegang tot hiv-medicatie krijgen, vijf nieuwe infecties. 7000 nieuwe besmettingen per dag.

Waarom een vaccin er nog niet is

Je vraagt je af waarom een vaccin al zo lang op zich laat wachten? Het antwoord ligt bij het virus én de logica van de markt. Hiv is één van de meest complexe virussen. De eerste uitdaging voor onderzoekers was het virus te verstaan en te begrijpen hoe het zich vermenigvuldigt, verandert en een afweerreactie van ons immuunsysteem vermijdt. De tweede uitdaging was antilichamen te vinden tegen het virus. Dat werd mogelijk door het bestuderen van mensen die een hiv-infectie hadden opgelopen en beschermende antistoffen aanmaakten. Die antistoffen kunnen via een preventief vaccin bescherming bieden aan wie nog niet is blootgesteld aan hiv.

"Je moet begrijpen hoe het virus zich vermenigvuldt, verandert en een afweerreactie vermijdt"

Maar niet alleen het virus liet zich aanvankelijk niet temmen. Ook de marktlogica zette een rem op het onderzoek en de ontwikkeling van een aidsvaccin. Terwijl er een grote nood is aan een vaccin, vormt de afzetmarkt vooral ontwikkelingslanden. Die landen hebben weinig kapitaalkracht en dus is het winstpotentieel van een vaccin beperkt.  Dat vormde een groot risico voor de private industrie en dus bleven investeringen in onderzoek vaak uit. 

"Vaccin dient toegankelijk te zijn voor ontwikkelingslanden"

Om dat te overkomen werden non-profit initiatieven in het leven geroepen zoals het International Aids Vaccine Initiative. Zij steunen fundamenteel en toegepast onderzoek en maken de brug tussen de onderzoekswereld en de farmaceutische industrie. Het doel is een vaccin ontwikkelen dat werkzaam, veilig én betaalbaar is. Wie met hen samen werkt verbindt zich ertoe een vaccin dat uit de samenwerking voortvloeit toegankelijk te maken voor ontwikkelingslanden.

België dient mee aan de kar te trekken

Er is de laatste jaren veel vooruitgang geboekt in het aidsvaccin onderzoek en de komende jaren zal er hard gewerkt worden aan een aantal beloftevolle vaccin kandidaten. Eén of meerdere zullen ook getest worden in de vissersgemeenschappen aan het Victoriameer. Met deze hoopvolle ontwikkelingen willen wij dan ook pleiten dat België mee de kar trekt van het vaccinonderzoek. De aanpak van hiv en aids behoort immers tot de prioriteiten van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking.  Steun voor het onderzoek naar een aidsvaccin, hét preventiemiddel bij uitstek, zou daarvan een essentieel onderdeel moeten zijn. Alleen met een vaccin zullen we definitief een einde maken aan de epidemie die zowel het Afrikaanse continent, als miljoenen mensen in andere delen van de wereld geteisterd heeft.

 

De auteurs van dit stuk zijn leden van Kamer en Senaat die deel uitmaakten van een parlementaire delegatie naar Oeganda, nl. Christiane Vienne (PS), Roel Deseyn (CD&V), Georges Dallemagne (cdH) en Elke Sleurs (N-VA), en Marlies Casier, beleidsmedewerkster bij Sensoa.