Overslaan en naar de algemene inhoud gaan

U bent hier

Opinie: Seksuele meerderjarigheid: tussen bescherming en zelfontplooiing

Erika Frans van SensoaErika Frans

09/04/2015 - Het wettelijk kader rond seksuele meerderjarigheid dateert van 1912. Een belangrijke doelstelling van dit kader is de bescherming van kinderen en jongeren tegen misbruik. Dit is nog steeds nodig, maar de realiteit van vandaag ziet er anders uit, de huidige wet bemoeilijkt een gezonde ontwikkeling van kinderen en jongeren.

"Voor je 16 kan je geen toestemming geven voor seks"

De leeftijd van de seksuele meerderjarigheid of ‘age of consent’ is de minimumleeftijd waarop iemand wettelijk bekwaam wordt geacht om toestemming te geven voor seksuele handelingen. Toestemming geven wil zeggen dat je een geïnformeerde keuze kan maken en dus de gevolgen van die keuze kan inschatten. In België ben je seksueel meerderjarig vanaf 16 jaar. Vóór die leeftijd kan je vanuit juridisch oogpunt dus geen toestemming geven voor seksuele handelingen. Dat betekent dat alle seksuele handelingen als aanranding of verkrachting gecategoriseerd worden. De wet geeft geen definitie van seksuele handelingen. In principe gaat het ook over seksuele handelingen zoals tongzoenen, strelen, orale seks of coïtus.

Onderzoek toont verder aan dat de meeste kinderen en jongeren een seksueel traject afleggen:

  • van minder intiem (tongzoenen (13),
  • aanraken (14),
  • betasten (15),
  • naar meer intiem (vingeren (15) en
  • coïtus (16).

De partner is in de meeste gevallen een leeftijdsgenoot. De wet houdt echter geen rekening met de leeftijd van de partner. Het kader lijkt zich alleen te richten op bescherming tegen misbruik en gaat voorbij aan de ontwikkeling en ontplooiing op het vlak van seksualiteit van kinderen en jongeren. Een absoluut verbod op seksuele handelingen tussen minderjarige jongeren onderling heeft een aantal nadelige effecten.

Problemen bij jongeren…

Seksuele handelingen tussen gelijkwaardige minderjarigen waarin ze beiden toestemden, worden vaak door henzelf niet als ongewenst ervaren. Van overheidswege of door de naaste omgeving kan men van die seksuele handelingen tussen jongeren onderling een strafrechtelijk probleem maken. Jongeren riskeren dus een ingrijpen door politie of parket, terwijl vaak een pedagogische reactie meer aangewezen én effectief is . Sommige interventies of reacties leiden zelfs tot schade of trauma’s bij de betrokkenen. 

"Vinden minderjarigen seksuele handelingen met toestemming van beiden ongewenst?"

Als daders minderjarig zijn, vallen zij onder de wetgeving betreffende de jeugdbescherming.
Wie is er slachtoffer of dader als twee 15-jarigen seks met toestemming hebben?
Of zijn ze allebei slachtoffers of daders?
Vaak blijkt dat vooral jongens worden aangewezen als daders en eventueel bestraft worden.

De beschikbaarheid van hulp en informatie voor jongeren is cruciaal: het taboe werkt ook op jongeren die nergens terecht kunnen/ terecht durven met informatieve vragen over seksualiteit, belevingen, (negatieve) ervaringen.

… én bij opvoeders en ouders

Dat wettelijke kader zorgt in bepaalde gevallen voor een (negatieve) invloed op het handelen of het denken van opvoeders of ouders. Het zorgt voor het in stand houden van het taboe op seksualiteit m.b.t. jongeren en het versterkt de handelingsverlegenheid van opvoeders. Zo weten opvoeders niet of ze seksueel gedrag van minderjarigen, dat bij hun ontwikkelingsfase past (“leeftijdsadequaat”), al dan niet moeten bestraffen als zij zich beroepen op de strafwet.

"Huidig wettelijk kader houdt taboe op seks in stand"

Bij opvoeders kan onzekerheid bestaan over hun pedagogische rol, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid:

  • Moeten ze kinderen jonger dan 16 seksualiteit verbieden of ontraden?
  • Hoe kunnen ze dan nog een open en ondersteunende rol spelen in de ontwikkeling?
  • Zijn opvoeders en hulpverleners strafbaar als ze kennis hebben van seksuele activiteiten bij jongeren en niet ingrijpen?
  • Mag een apotheker een noodpil verschaffen aan een -16 jarige?

Scholen of residentiële jeugdhulpvoorzieningen zullen zich eerder terughoudend opstellen om een open en proactief beleid inzake seksualiteit te voeren, en worden gehinderd in hun rol als vertrouwenspersoon en pedagogische hulp .

Open het debat!

Sensoa en verschillende organisaties die voor en met jongeren werken zijn voorstander van een debat over een aangepast legaal kader rond seksuele meerderjarigheid. Dit aangepaste kader de-criminaliseert consensuele seksuele handelingen tussen gelijkwaardige minderjarigen, klaart de juridische schemerzone in de huidige wetgeving op en biedt voldoende garanties op bescherming tegen misbruik.

Erika Frans, beleidsmedewerker seksueel grensoverschrijdend gedrag