De nieuwe site Grenswijs.be helpt organisaties een beleid rond integriteit en grensoverschrijdend gedrag uit te werken. Zo leer je als beleidsmaker agressie, pesten of seksueel grensoverschrijdend gedrag gepast aanpakken en voorkomen. Grenswijs.be heeft twee onderdelen: ‘reageer op situaties’ en ‘maak je beleid’.

Reageer op situaties en maak je beleid

'Reageer op situaties' helpt je objectief en neutraal reageren op incidenten. Via ‘Maak je beleid’, doe je een snelle scan.

Zo ontdek je waar je organisatie beleidsmatig eerst op dient in te zetten. Bovendien begeleidt de site stap voor stap in het opstellen van een eigen beleidsplan.

Grenswijs.be bouwt verder op het invloedrijke Sensoa Vlaggensysteem om seksueel (grensoverschrijdend) gedrag te beoordelen en er gepast op te reageren.

Het instrument werd op vraag van het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin en met steun van het Agentschap Zorg en Gezondheid, ontwikkeld door Sensoa, Icoba en Pimento.

Zij stellen deze beleidstool vandaag voor op een digitale netwerkdag voor professionals uit diverse sectoren, zoals zorg, onderwijs, cultuur, werk, vrije tijd, welzijn en sport.

Vlaams minister Wouter Beke: “Als Vlaamse Regering willen we de strijd tegen grensoverschrijdend gedrag onverminderd verderzetten. Samen met de beleidsdomeinen justitie, onderwijs, cultuur, jeugd, sport en media willen we werk maken van beleidsacties die zowel de fysieke, psychische als seksuele integriteit beschermen, en dit initiatief van Sensoa kadert hier zeker in. We moedigen organisaties aan om een integriteitsbeleid uit te werken, waar een goede dialoog tussen leidinggevenden en medewerkers enerzijds en tussen medewerkers onderling anderzijds centraal staat.”

Als het beleid improviseren is

  • Een vrouw begroet een mannelijke collega altijd met de woorden "Hey sexy boy." Hij heeft reeds aangegeven dat hij dat vervelend vindt.
  • Een begeleider vindt één van 'zijn jongens' vastgebonden aan een boom rond het speelterrein.

Leid je een organisatie met jongeren of volwassenen, dan is de kans reëel dat dit soort situaties zich voordoet. Waar men samenwoont, samenwerkt of samen speelt, is er een kans op grensoverschrijdend gedrag. Dat is eigen aan mensen: we ontwikkelen, groeien, maken als jongere of volwassene fouten en leren daaruit.

Soms gaan we daarbij over grenzen. Dan kijkt men naar de leiding. Maar in de instellingen en organisaties zelf is het vaak improviseren wanneer zich een incident voordoet. Een echt beleid ontbreekt, waardoor het herkennen van en reageren op situaties minder evident is.

Door een beleid uit te zetten vóór er zich grensoverschrijdend gedrag voordoet, vermindert de kans op dergelijke situaties én weet iedereen hoe te reageren indien er toch iets gebeurt.

Hoe maak je een beleid?

Heeft de organisatie al een beleid rond integriteit? Dan kunnen beleidsmakers met Grenswijs.be dit beleid kritisch scannen. Mogelijk ontbreekt er nog een element of is er nog ruimte voor verbetering.

Is er nog geen beleid, dan helpt Grenswijs.be stap voor stap om zelf een beleid voor de organisatie te ontwikkelen. Dat kan een beleid rond seksueel grensoverschrijdend gedrag, pesten of agressie zijn.

Eerste stap: doe de quickscan van het beleidsplan. Aan de hand van tien stellingen krijgt de beleidsmaker zicht op de stand van zaken en, afhankelijk van het antwoord, een aanbeveling, met links naar hoe hij of zij zo’n aanbeveling uitvoert. Voorbeelden van die stellingen zijn “Mijn organisatie spoort risico’s op van grensoverschrijdend gedrag” of “Mijn organisatie geeft richtlijnen om te reageren op een incident”.

De volgende stap is ‘Maak je beleidsplan’, waarvoor de beleidsmaker persoonlijk inlogt. Hij of zij krijgt opnieuw de tien vragen voorgeschoteld, maar deze keer formuleert de beleidsmaker zelf een antwoord en werkt zelf acties op maat uit, zodat het bij de noden aansluit. Dit voorstel stuurt hij of zij naar de collega’s door zodat zij mee aan de slag kunnen. Zo behoudt de beleidsmaker het volledige overzicht over de stand van zaken.

Over de grens? En in welke mate?

Met een kleurensysteem schat je aan de hand van zes objectieve criteria in of er over een grens gegaan is, in welke mate (waarbij er vier beoordelingen mogelijk zijn) én hoe je daar best op reageert.

De zes criteria zijn gebaseerd op de criteria van het Sensoa Vlaggensysteem. De eerste drie liggen voor de hand: toestemming, vrijwilligheid en gelijkwaardigheid. Daarnaast beantwoord je de vragen: Past het gedrag bij het ontwikkelings- of functioneringsniveau? Is het gedrag passend in de context? Wat is de impact voor de betrokkenen?

De ernst van de situatie schat je vervolgens in aan de hand van vier beoordelingskleuren: die kleuren geven aan dat er een schaal is van acceptabel (groene kleur), naar licht (gele kleur), ernstig (rode kleur) tot zeer ernstig grensoverschrijdend gedrag (zwarte kleur).

Ten slotte helpt de ‘Reactiewijzer’ goed te reageren. Bij elke kleur hoort een reactie, afhankelijk van de ernst van de feiten. Deze reacties gaan van benoemen en bevestigen van het gedrag, tot het begrenzen, melden en maatregelen nemen.

Grenswijs.be helpt door elk van die stappen, geeft voorbeelden en laat je zelf oefenen met casussen. Zo word je meer ervaren in het zelf beoordelen of men in een situatie over de grens gaat, in welke mate en hoe je best reageert. Daarna doet Grenswijs.be vanuit de praktijk nadenken over wat nodig is op beleidsniveau.

Een vervolg op het Sensoa Vlaggensysteem

Grenswijs.be bouwt verder op het Sensoa Vlaggensysteem uit 2010. Dat helpt enkel seksueel (grensoverschrijdend) gedrag van kinderen en jongeren beoordelen, er een groene, gele, rode of zwarte vlag aan te geven en geeft uitleg over een daarbij horende reactie.

Dat Vlaggensysteem vindt grote weerklank: het legde de basis voor verdere afgeleiden, spelen, websites en andere materialen en kreeg een Engelse, Franse en Estse vertaling. Er wordt mee gewerkt in Zwitserland, Frankrijk, de UK, Estland en Duitsland. Binnenkort stellen we ook een versie van het Sensoa Vlaggensysteem voor volwassenen voor.

Waarom zou je zo een beleid ontwikkelen?

Als er zich een incident voordoet, is het noodzakelijk dat medewerkers weten wat te doen. Een beleid helpt dan om juist te reageren, leerkansen en aan te bieden en voor herstel te zorgen.

Daarnaast helpt een beleid om dergelijke situaties te voorkomen. Ten slotte werkt een beleid ook op het ‘kwaliteitsniveau’: het zorgt ervoor dat samenleven, spelen en werken gebeurt op een veilige en fijne manier.

Als werkgever heb je ook wettelijke verplichtingen tegenover je werknemers. Zo ben je wettelijk verplicht om specifiek de psychosociale risico’s op de werkvloer te evalueren en preventiemaatregelen te nemen. Hieronder vallen zowel stress-gerelateerde problemen zoals burn-out, maar even goed ook (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, agressie en pesterijen.

Extraatjes

Als extra hulp vind je op de site bewezen en succesvolle voorbeelden van goede beleidsprocessen tegen grensoverschrijdend gedrag. Bij elke getuigenis horen linken naar relevante voorbeelden en stappenplannen, zodat medewerkers zelf inspiratie krijgen om beleid te maken.

De site biedt ook de mogelijkheid om verder te oefenen met het inschatten van situaties met een grensoverschrijdend karakter. Als je dat wil, ontvang je iedere maand een nieuwe situatie in je mailbox.