Ik woonde onlangs de voorstelling bij van het nieuwste boek van Karin Heremans, directeur van het Koninklijk Atheneum Antwerpen:
‘Puberaal, activistisch, radicaal of extremistisch. Het proces van radicalisering’.
Tijdens het panelgesprek nadien hoorde ik interessante inzichten over het proces van radicalisering bij jongeren. En vooral: welke rol wij als samenleving kunnen spelen in de preventie daarvan. Hoe creëer je een omgeving die veilig en uitnodigend is? Een plek waar jongeren zich vrij kunnen uiten, ook als het gaat om extremere meningen. Maar waar ook kritisch weerwerk kan worden geboden?
Als beleidsmedewerker onderwijs kon ik niet anders dan de link te leggen met de inspanningen van Sensoa. Waar wij vertrekken vanuit het perspectief van relationele en seksuele vorming en het boek een andere invalshoek heeft, zijn er veel gemeenschappelijke vragen:
‘Hoe voer je gesprekken met jongeren over moeilijke thema’s? Wat kunnen leerkrachten doen om die gesprekken op een constructieve en respectvolle manier te laten verlopen? Hoe kunnen we veiligheid zo veel mogelijk garanderen en verbinding creëren? En als er sprake is van polarisatie, welke stappen kan je dan nemen?’
De noodzaak om duidelijke afspraken te maken
Drugscommissaris Ine Van Wymersch benadrukte als panellid het belang van een bredere verantwoordelijkheid in de strijd tegen radicalisering en omgaan met polarisatie. Jongeren bestaan niet in een vacuüm en dat betekent dat onze hele maatschappij een rol te spelen heeft. Scholen kunnen een veilige schoolomgeving creëren waar leerlingen kunnen landen. Zet tijdens de eerste weken van het schooljaar in op sterke regels en routines. Toon dat deze geen formaliteit zijn. Zo bouw je een basis van vertrouwen die het hele schooljaar voor stabiliteit zorgt.
Het gebruik van een duidelijk kader vormt een sterk startpunt, dit is exact waar PRILS van Sensoa voor ontwikkeld is. PRILS is een toetsingskader dat helpt om klasafspraken te evalueren. Het zorgt ervoor dat deze afspraken duidelijk en zo veilig mogelijk zijn, binnen het domein van relationele en seksuele vorming en ook bij andere thema’s die moeilijker bespreekbaar zijn.
Hou rekening met de schoolcontext en ken je leerlingen
Wie er in je klas zit heeft invloed op de aandachtspunten die je kan meenemen bij het opstellen van een visie en het uitwerken van een beleid. Niet als determinerende factor, wel om een beter begrip te hebben van de beginsituatie. Bij Sensoa is dit geen abstract idee, maar een uitgangspunt voor kwalitatieve relationele en seksuele vorming. De visie en het beleid houden bij voorkeur rekening met de specifieke context, de (ontwikkelings-)leeftijd van de leerlingen en hun belevingswereld. Pas dan kan je lessen opbouwen die resoneren en echt impact hebben.
Handelingsverlegenheid voorkomen
Karin Heremans benadrukt dat leraren niet louter mogen focussen op een kennisrijk curriculum. Vanzelfsprekend moeten leerlingen bijleren, al kan dit enkel als aan randvoorwaarden wordt voldaan. Want wat heeft een leerling aan een hoofd vol kennis als de basis ontbreekt: een veilige, stimulerende omgeving? Ze verwoordde het die avond mooi:
Leraren staan daarbij voor een immense uitdaging. Hun takenpakket is breed en wordt steeds uitdagender. Ze moeten niet alleen lesgeven maar ook preventief handelen, signalen herkennen, op de juiste manier reageren en correct doorverwijzen. Hoe kunnen we hen hierin ondersteunen, vooral nu professionele ontwikkeltijd onder druk staat of zelfs dreigt te verdwijnen?
Zonder de juiste tools en kennis bestaat het risico dat leraren zich handelingsverlegen voelen, een term die tijdens het panelgesprek meerdere keren viel en duidelijk een pijnpunt belicht.
Op de online Sensoa Academie vind je de gratis cursus ‘Hoe geef je seksuele vorming?’. Deze biedt een oplossing die aansluit bij de realiteit van leerkrachten: een programma dat niet alleen haalbaar, maar ook nodig is. Want leerkrachten hebben weinig tijd, veel taken en toch de verplichting om bij te blijven in een snel veranderende wereld. De cursus biedt zowel wetenschappelijke inzichten als concrete handvatten die direct inzetbaar zijn.
De verbindende kracht van leraren
Polarisatie in de klas doorbreken, bijvoorbeeld tijdens de lessen relationele en seksuele vorming, vraagt om leraren die niet alleen lesgeven, maar ook verbinden. Zij kunnen dat doen door een veilige, vertrouwde omgeving te creëren waar dialoog centraal staat. Daarvoor is er nood aan duidelijke afspraken, moet er ruimte zijn voor verschillen en hebben leraren tools nodig om moeilijke gesprekken te voeren. Want polarisatie verdwijnt niet vanzelf: het vraagt om lef, inlevingsvermogen en een stevige basis van vertrouwen. Daarin probeert Sensoa leraren te ondersteunen, zodat zij niet alleen spilfiguren zijn, maar ook de hoeders van een klas waar iedereen zich gehoord en gezien voelt.
Febe Alleman is beleidsmedewerker onderwijs bij Sensoa
