Wat doe je als professional die met volwassenen werkt, wanneer iemand een seksueel getinte handeling stelt?

Het Sensoa Vlaggensysteem voor Volwassenen biedt daarop een antwoord. Het maakt seksueel (grensoverschrijdend) gedrag bespreekbaar, helpt genuanceerd inschatten én er gepast op reageren.

Het komt tegemoet aan de nood in zorgsectoren (zoals ouderenzorg of thuiszorg), zorg voor specifieke doelgroepen (zoals asielzoekers of mensen met verstandelijke beperking), maar ook in andere sectoren.

Het Sensoa Vlaggensysteem werkt met zes objectieve criteria en vier gekleurde vlaggen. Het Sensoa Vlaggensysteem voor Volwassenen volgt en bouwt verder op het Sensoa Vlaggensysteem uit 2010, dat focuste op het gedrag van kinderen en jongeren.

Het Vlaggensysteem voor kinderen en jongeren vormde ook de basis voor vele afgeleide materialen en kreeg internationale weerklank met vertalingen en een uitrol in Zwitserland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Estland en Duitsland.

Vlaams minister van Welzijn en Volksgezondheid Wouter Beke:
"We zetten de strijd tegen grensoverschrijdend gedrag onverminderd verder. Samen met verschillende beleidsdomeinen bevestigen we het engagement om duurzaam werk te maken van beleidsacties die zowel de fysieke, psychische als seksuele integriteit beschermen.
We werken daarbij verder op basis van het actieplan integriteit en het actieplan ter bestrijding van seksueel geweld en hebben aandacht voor kwaliteitsbevordering, sensibilisering, preventie en een adequaat en gepast reactiebeleid. Dit initiatief van Sensoa kadert volledig in deze doelstelling."

Van groene vlag tot zwarte vlag

Het Vlaggensysteem helpt

  • het seksueel (grensoverschrijdend) gedrag genuanceerd inschatten
  • de communicatie tussen alle partijen vergemakkelijken
  • een gepast antwoord bieden op (mogelijk) seksueel grensoverschrijdend gedrag

Aan de hand van tekeningen met voorbeeldsituaties leer je seksueel getinte situaties inschatten én de ernst van het mogelijk grensoverschrijdend karakter beoordelen. Op basis hiervan krijgen ze een groene, gele, rode of zwarte vlag.

De ernst bepalen gebeurt aan de hand van zes neutrale en objectieve criteria.

De eerste drie criteria zijn toestemming, vrijwilligheid en gelijkwaardigheid.

Daarnaast toets je ook volgende zaken:“Past het gedrag bij het ontwikkelings- of functioneringsniveau? Is het gedrag passend in de context? Is er een impact voor de pleger en/of het slachtoffer?”

Vervolgens geeft het Vlaggensysteem aan hoe je best daarop reageert.

Noël De Rycke, Ebergiste (broeders van Liefde - sector Volwassenen met een beperking):
"Het Vlaggensysteem Volwassenen’ is naast een methodiek tevens een heldere visie over hoe omgaan met seksualiteit. Niet alleen bij seksgrensoverschrijdend gedrag maar eveneens en des te meer als het leven gewoon zijn gang gaat."

Iedereen die zorgt voor het welzijn van volwassenen

Het Vlaggensysteem voor Volwassenen is bruikbaar op drie niveaus:

  • Op het eerste niveau werk je met een cliënt om bijvoorbeeld over seksueel gedrag te praten. De betrokken volwassene zal zelf ook inschattingen maken, bewust handelen en afwegen.
  • Het tweede niveau gaat over het team. Daar is het nuttig om na te gaan hoe ieder bepaalde situaties inschat en ermee omgaat.
  • Op het derde niveau helpt het organisaties om een (beter) beleid uitbouwen, onder meer met de hulp van de afgeleide website Grenswijs.be.

Sensoa bevroeg experten en mensen uit de zorgsector over de noodzaak van een Vlaggensysteem voor Volwassenen. De conclusies uit deze bevragingen bevestigden de nood die al eerder tijdens opleidingen naar boven kwam.

Sensoa verruimde daarom de focus naar ‘elke professional die zorgt voor het welzijn van volwassenen’. Dus niet enkel de klassieke zorgprofessional, maar ook voor sectoren als cultuur en media, sport en vrije tijd, werk en zelfs in thuissituaties (huiselijk geweld, seksueel misbruik en geweld tegen kinderen).

Kate Vos, Orthopedagoog, Zonnehoeve - sector Volwassenen met een beperking:
"Wij vinden het Vlaggensysteem een interessante methodiek om een situatie, waar het vermoeden bestaat van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag, in team te beoordelen.
Dat gebeurt aan de hand van objectieve criteria en niet op basis van individuele en/of gedeelde emoties die altijd gelinkt zijn aan het eigen waarden- en normenkader."

Het Sensoa Vlaggensysteem: een boom met veel loten

Het Sensoa Vlaggensysteem voor Volwassenen is een onderbouwde en herziene versie van het Vlaggensysteem voor begeleiders die werken met kinderen en jongeren (Frans & Franck, 2010, 2014).

Die methodiek kreeg vertalingen in het Engels, Frans en Ests en vormde de basis voor heel wat materiaal van Sensoa en andere organisaties:

  • Het Sensoa Vlaggensysteem bestaat nu uit drie basisboeken: de basisversie, 'Buiten de lijnen' (Sensoa Vlaggensysteem voor kinderen en jongeren met speciale behoeften) en nu is er ook het Sensoa Vlaggensysteem voor Volwassenen.
  • Aanvullend is er de Normatieve lijst (voorbeelden van seksuele gedragingen per leeftijdscategorie (0-18 jaar) + beoordeling leeftijdsadequaat + gepaste reactie) voor professionals.
  • Ook zijn er de toepassingen voor specifieke sectoren: sport, residentiële jeugdzorg (Nederland), jeugdwerk en onderwijs.
  • Het wordt ook gebruikt in lespakketten zoals 'Mijn wens mijn grens', 'Tussen de lakens', alsook in spelvormen en methodieken zoals het ‘Oké?! spel' (Pimento, Sensoa en MOVISIE), 'Hé, het is oké’ (Mediawijs), 'Vlaggensysteem op een bordje, een gespreksmethodiek' (Nederland) en 'Is' t oké?', Sport met grenzen' (ICES).
  • Er wordt op verdergebouwd als middel om een beleid uitwerken in ‘Let's talk about sexting’ (Mediawijs en Sensoa) en Grenswijs.be.
  • Het Sensoa Vlaggensysteem komt ook voor in hoofdstukken en modules van leerboeken in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en in Vlaanderen.

Het boek bestaat uit drie delen: het concept, de situatiekaarten en praktijktoepassingen. 

Materiaal voor oefeningen, opleidingen en visie-ontwikkeling kan je vinden op Vlaggensysteem.be en Grenswijs.be.

Koen Dedoncker, stafmedewerker vzw Zijn:
"Iedereen kan zich een voorstelling maken door de concrete voorbeelden en het opent de discussies over eventuele grijze zones die binnen het leren omgaan met grenzen bestaan."