Eind november publiceerde Sciensano over de aanhoudende stijging van het aantal nieuwe hiv-diagnoses in België. De stijging bleek minder sterk dan de voorgaande jaren, maar het was desalniettemin een stijging.
Voor Sensoa zijn deze cijfers heel belangrijk en helpt het om de evolutie nauwgezet op te volgen. Sensoa expliciteerde zijn focus nog: preventie is nu meer dan ooit maatwerk. We brengen informatie tot bij de doelgroep zelf, zoals mensen met een migratieachtergrond in kwetsbare situaties, mensen uit de Afrikaanse gemeenschappen en mannen die seks hebben met mannen. Sensoa zal die aanpak verderzetten om mensen uit te leggen hoe ze zich kunnen beschermen tegen hiv en om hiv-testen aan te bieden.
De tussentijdse evaluatie van het Belgische Hiv Plan (2022-2026) legde ook de nadruk op preventie:
- mensen moeten nog beter geïnformeerd worden over hoe ze zich kunnen beschermen
- de beschikbaarheid van condooms en PrEP (de medicatie die beschermt tegen hiv) mag nog een stuk makkelijker zijn én
- een gericht test-initiatief is nodig in Brussel om mensen die nog niet weten dat ze hiv hebben, sneller op te sporen.
Samen aan de slag met de gay Latijns-Amerikaanse gemeenschap
De cijfers van Sciensano leerden ons dat er grote diversiteit bestaat onder mensen met een nieuwe hiv-diagnose. Zo is er een stijging van het aantal mensen met een Latijns-Amerikaanse achtergrond die een hiv-diagnose kregen. Sensoa ging in gesprek met vertegenwoordigers van de gay Latijns-Amerikaanse gemeenschap.
Sensoa ontwikkelde daarom samen met mensen uit die doelgroep een informatieve brochure en aantrekkelijk materiaal. Dat maakt hen wegwijs in het ‘preventielandschap’ en legt uit hoe en waar ze zich kunnen laten testen. Ook zal Sensoa met zijn terreinwerking gratis condooms en glijmiddelen uitdelen op feesten waar deze doelgroep vaak komt.
Maak PrEP makkelijker beschikbaar, in het bijzonder via de huisarts
De laatste jaren heeft Sensoa extra middelen ingezet om mannen die seks hebben met mannen te informeren over PrEP. De stijging van het aantal gebruikers van PrEP die Sciensano meldt, is dan ook een opsteker. Sensoa wil nu werk maken van het bekendmaken van PrEP en de voordelen ervan bij andere groepen, zoals mensen uit de Afrikaanse gemeenschappen. Toch blijft PrEP vooral makkelijk beschikbaar voor de middenklasse witte homoman.
Sensoa dringt er bij de overheid op aan om extra inspanningen te leveren om PrEP makkelijker beschikbaar te maken, bijvoorbeeld via de huisarts. Zo blijkt nu dat PrEP aanbieden via community based organisaties voor sekswerkers, een stap in de goede richting was. Voortaan kunnen sekswerkers zonder ziekteverzekering via deze organisaties PrEP krijgen om zich te beschermen tegen hiv. Ruim 180 mensen maakten er al gebruik van.
Maak condooms vlotter en goedkoper verkrijgbaar, in het bijzonder bij jonge mensen
Promoten van condooms blijft essentieel voor de volksgezondheid, vooral om seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) en ongeplande zwangerschappen te voorkomen. Toch neemt het gebruik af: slechts twee op de drie jongens van 17-18 jaar gebruikt een condoom bij het eerste seksuele contact.
Jaarlijks raken 18/100 vrouwen zwanger wanneer ze enkel condooms als anticonceptiemiddel gebruiken. Uit het Groot Condoomonderzoek van Sensoa blijkt dat jongeren verschillende obstakels ervaren. 74% van de tieners vindt condooms te duur en heeft 31% ze al eens niet gebruikt om die reden. Toch zijn jongeren gemotiveerd om condooms te gebruiken, maar ervaren ze heel wat moeite om een goed passend condoom te vinden: slechts 18% vindt dat condooms goed passen. Een goede pasvorm verhoogt comfort en effectiviteit.
Ze doen een condoom ook vaker dan de oudere leeftijdsgroepen te laat aan of doen het te vroeg af. Het condoom glijdt bij hen vaker af en scheurt vaker. Ook oefent een groot deel van de jongeren die nog geen seks hadden, nauwelijks met condooms: 35% heeft er nog nooit één aangeraakt.
Daarnaast heerst schaamte rond het kopen van condooms. Jongeren geven de voorkeur aan anonieme plekken om ze te kopen. De toegang tot gratis condooms is beperkt en vaak afhankelijk van toevallige initiatieven, zoals uitdelen op evenementen of via jeugdorganisaties. Niet alle jongeren worden zo bereikt. Specifieke doelgroepen krijgen wel gerichte ondersteuning, zoals mannen die seks hebben met mannen of sekswerkers.
Deze drempels belemmeren jongeren om hun seksuele gezondheid in eigen handen te nemen.
Sensoa vraagt samen met haar partners dat de overheid een werkbaar systeem voor België onderzoekt. Dat systeem zou condooms (in verschillende maten, interne en externe condooms waar nodig, glijmiddel) vlotter en financieel verkrijgbaar moeten maken, in het bijzonder voor jonge mensen. Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg wees deze vraag af omdat er 'geen bewijs beschikbaar is over de effecten van het gratis verdelen van condooms aan jongeren onder de 30 jaar'. Sensoa betreurt deze uitspraak én gaat op zoek naar meer overtuigende argumenten om de overheid aan te moedigen om condooms voor jongeren effectief toegankelijker te maken.
Zorg voor relationele en seksuele vorming, nu en in de toekomst
Investeren in preventie op jonge leeftijd blijft wel cruciaal. Relationele en seksuele vorming in scholen heeft daar absoluut een plaats in. Kwaliteitsvolle relationele en seksuele vorming (RSV) helpt jongeren geïnformeerde en vrije keuzes maken over hun seksuele gezondheid. Ook draagt het bij aan het ontwikkelen van wederzijds respectvolle relaties. Relationele en seksuele vorming zorgt voor minder seksueel overdraagbare aandoeningen. Zo kunnen jonge mensen leren hoe zich te beschermen of te praten over condooms gebruiken, hoe en waar zich te testen enz.
Momenteel zijn er minder garanties dat relationele en seksuele vorming effectief wordt gegeven in scholen. Relationele en seksuele vorming is immers niet langer opgenomen in de eindtermen.
Dat soort beleidsbeslissingen kunnen nefaste gevolgen hebben op lange termijn.
Werk een testproject uit voor Brussel
Tot slot is het belangrijk om te onderkennen dat zich in Brussel een groter probleem voordoet: meer nieuwe diagnoses, meer late diagnoses, meer diversiteit onder de diagnoses. Via doorgedreven analyses is Sciensano in staat om tot op gemeentelijk niveau aan te geven waar in Brussel de meeste nieuwe diagnoses worden vastgesteld. Dat zijn 1000 Brussel en Sint-Gillis. De hypothese is dat in deze gemeentes ook nog heel wat mensen met hiv verblijven, zonder te weten dat ze de infectie hebben. Deze mensen moeten we vinden.
Zo zou een pilootproject voor locatiegericht testen toelaten om de aanpak praktisch te testen, ervaring op te doen en eventuele knelpunten te identificeren. Het beleid kan dan de inzichten en resultaten uit deze proef toepassen: locatiegericht testen als een effectieve teststrategie structureel ondersteunen en breder uit rollen. Deze gefaseerde aanpak – van pilootproject naar beleidskeuze – waarborgt dat de implementatie van locatiegericht testen zowel evidence-based als haalbaar is.
Nu nog een Brusselse regering die dit noodzakelijk innovatief project kan financieren ...
Sandra Van den Eynde is coördinator van de afdeling Rechtstreeks en de afdeling Pleitbezorging
