Sciensano maakte hun jaarlijkse rapport bekend met de nieuwe diagnoses met hiv in België in 2024. Deze gaan omhoog met 2% tegenover 2023. Dat de cijfers stijgen in plaats van dalen is een bezorgdheid, ook voor Sensoa. Het vraagt om extra inspanningen in alle fases van preventie tot zorg en levenskwaliteit.
Dat de bestaande preventiemethoden onvoldoende gebruikt worden, wijst op drempels op diverse niveaus. Het is belangrijk om deze drempels in kaart te brengen en te zien in welke mate we hierop kunnen inspelen.
Menselijk gedrag is complex en wordt beïnvloed door tal van factoren. Dit maakt preventie en gedragsbeïnvloeding ook zeer complex. Preventie wordt meer en meer maatwerk. Daarbij is het belangrijk om te kijken naar de persoon die voor je zit en de preventie af te stemmen op diens gedrag en noden.
Van kennis tot toegankelijkheid: waarom hiv-preventie niet altijd lukt
Gesprekken met mensen die net hun hiv-diagnose hebben gekregen, leerden dat mensen zich graag willen beschermen tegen hiv. Maar niet altijd weten hoe ze dit kunnen doen. Andere mensen hebben vragen over de prijs en gezondheidseffecten van PrEP (de medicatie die overdracht van hiv voorkomt).
De sociale norm speelt ook mee. Hoe vrienden, het eigen netwerk of de gemeenschap kijken naar seksualiteit en preventie heeft ook een grote invloed op het individu. Bij vriendengroepen of seksnetwerken waar PrEP vaak gebruikt wordt, is de kans groter dat mensen individueel het ook zal gebruiken. Hetzelfde geldt in grote mate ook voor condooms.
Mensen hebben angst om beoordeeld of uitgesloten te worden. Dat is zeker het geval wanneer het over leven met hiv gaat.
Taboes zijn er daarnaast ook over seks of seksuele oriëntatie. Het leidt er soms zelfs toe dat mensen zich niet durven laten testen of zich niet durven informeren. Ook eenzaamheid, minderheidsstress en het gebruik van drugs voor of tijdens de seks kunnen ook leiden tot niet of zich onvoldoende beschermen.
Andere barrières zijn taalbarrières, de kostprijs van PrEP, condooms of soa-testen. Ook de administratieve complexiteit van het aanvragen van dringende medische hulp en de soms lange wachttijden voor PrEP-zorg spelen mee.
Tenslotte zijn er de onpraktische openingsuren en onbekendheid van het Belgische zorgsysteem, zeker voor wie nieuw is in België.
Dit zijn slechts enkele van de vele barrières die mensen kunnen ervaren. Vaak is het een combinatie van verschillende factoren die maakt dat de beschikbare preventiemethoden onvoldoende gekend zijn en gebruikt worden.
Sensoa zet in op het aanpakken van drempels
We zijn aanwezig op plaatsen waar doelgroepen elkaar ontmoeten (bv. mannen die seks hebben met mannen, mensen met een migratieachtergrond, mensen uit Afrikaanse gemeenschappen). Daar voeren de terreinwerkers gesprekken om informatie over preventie van soi en hiv, condooms en hiv-testen toegankelijk te maken. Deze aanwezigheid op het terrein en de samenwerking met community organisaties zijn erg waardevol om de noden beter te begrijpen en een passender antwoord te bieden.
De laatste jaren hevven we extra geïnvesteerd in het informeren van mannen die seks hebben met mannen over PrEP.
De stijging van het aantal gebruikers van PrEP die Sciensano meldt, is een opsteker. Toch is er nog een grote en diverse groep van mensen die baat hebben bij PrEP en het niet gebruiken. Sensoa zal de komende jaren extra inzetten om ook hen te bereiken en te informeren.
Sensoa dringt er bij de overheid wel op aan om extra inspanningen te leveren om PrEP toegankelijker te maken, bijvoorbeeld via de huisarts.
Een andere oproep richting de overheid betreft relationele en seksuele vorming voor kinderen en jongeren:
Sensoa vraagt om dit te verankeren in de onderwijsdoelen van het basis en secundair onderwijs. Mensen hebben nood aan begrijpbare en betrouwbare informatie in alle fasen van hun leven. Dat begint van jongs af aan.
Combinatiepreventie als antwoord
We spelen met Sensoa een actieve rol in de uitvoering van het hiv-plan. Alle partners werken daar mee aan wat nu ‘combinatiepreventie’ heet.
Dat gaat over inzetten op een combinatie van condoompromotie, informeren over PrEP-gebruik, aansporen tijdig te testen en verwittigen van partners bij een positieve test en snel beroep doen op zorg. Want wie zich laat behandelen, kan het virus niet langer overdragen.
Veerle Doossche is beleidsverantwoordelijke hiv en soi bij Sensoa
