We stelden een beleidsplan op voor de periode van 2016 tot 2020. We keken naar hoe we in het verleden werkten. We plannen hoe we in die periode verder werken. En waar we specifiek aandacht aan geven.

Het Belgisch Hiv-plan werd opgesteld voor de periode van 2014 tot 2016. Wat werd gerealiseerd? Hoe gaan we verder?

Sensoa Beleidsplan 2016-2020

Het beleidsplan kwam tot stand door een kritische doorlichting van onze werking. Onze methodieken en acties werden onderbouwd. We zorgden ervoor dat betrokkenen participeerden. Bijvoorbeeld experts, collega’s uit organisaties of sectoren waar we mee samenwerken én vertegenwoordigers van de belangrijkste groepen waarvoor wij werken.

Het beleidsplan is een mix van het voortzetten van interventies die hun waarde hebben bewezen en initiatieven die anticiperen op recente en toekomstige evoluties.

We maken ons sterk dat dit plan bijdraagt aan: 

  • het inperken van nieuwe besmettingen met soa
  • het correct en consistent gebruik van anticonceptie
  • het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag
  • een goede seksuele en relationele vorming
  • stigma en discriminatie tegengaan die de seksuele gezondheid hinderen

Kinderen en jongeren verdienen goede RSV

Kinderen en jongeren zijn een belangrijke doelgroep voor Sensoa. We ondersteunen leraars en andere intermediairs. We ontwikkelen en verspreiden methodieken voor relationele en sekuele vorming (RSV). Jaarlijks is er de Week van de Lentekriebels. We zetten het onderwijs en het jeugdwerk ertoe aan om RSV op te nemen in leerplannen en de eigen jaarwerking.

Preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag is belangrijk. Instellingen en organisaties gebruiken methodieken en beleidsinstrumenten ter preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het gaat over het Sensoa Vlaggensysteem en het Raamwerk Seksualiteit en Beleid

Blijvend inzetten op seksuele gezondheid van homomannen

Homomannen in Vlaanderen en Brussel krijgen meer dan gemiddeld te maken met hiv en soa. Daarom blijven we actief bij deze doelgroep. Bijvoorbeeld door bezoeken aan bars en fuiven en deelname aan gay prides. We werken aan de beschikbaarheid van gratis condooms en glijmiddelen in bars waar seks ter plaatse mogelijk is.

We zetten een campagne ‘Ik weet wat ik doe’ op. Die gaat breder dan enkel seksuele gezondheid. Ze heeft ook aandacht voor relaties en geestelijke gezondheid van homomannen. De campagne wordt actief verspreid en bekendgemaakt in het terreinwerk.

We plannen een onderzoek naar de noden en behoeften van oudere homomannen. We gaan na of en welke specifieke initiatieven we voor hen kunnen ontwikkelen.

Mensen met hiv ondersteunen en informeren

We zetten onze werking naar mensen met hiv voort. Deze activiteiten worden niet langer betoelaagd door de beheersovereenkomst met de Vlaamse overheid. We finanicieren deze activiteiten met giften, sponsoring en benifiet: 

  • de directe ondersteuning van mensen met hiv via counseling
  • het organiseren van lot- en bondgenotencontact
  • workshops
  • ontmoetingsmomenten

Informatieverstrekking en activiteiten die stigma en discriminatie op basis van hiv aanpakken, blijven wel opgenomen in de beheersovereenkomst.

Seksuele gezondheid voor anderstaligen

We zetten in op een implementatie van www.zanzu.be. Zanzu.be is onze meertalige website met begrijpelijke basisinformatie over seksuele en reproductieve gezondheid. Deze site is een tool voor professionelen die in contact komen met kwetsbare migranten zoals nieuwkomers, vluchtelingen en mensen zonder papieren.

Sensoa organiseert de jaarlijkse netwerkdag voor professionelen die met kwetsbare migranten werken. Zo verwerven zij nieuwe inzichten en wisselen ze ervaringen uit.

Informeren en sensibiliseren van algemeen publiek

We informeren het algemeen publiek over seksualiteit en relaties, vooral via www.allesoverseks.be

Daarnaast plannen we een drietal mediacampagnes rond seksuele gezondheid.
Verder onderzoeken we welk aanbod we kunnen ontwikkelen naar vijftigplussers en naar mensen die frequent seksuele contacten met meerdere partners hebben.

Deskundigheid bevorderen van professionals

We zetten in op deskundigheidsbevordering in samenwerking met opleidingsinstituten en beroepsverenigingen (o.a. huisartsen en gynaecologen, klinisch psychologen en seksuologen).

Wij ijveren voor een prominente plaats van seksuele gezondheid en rechten in de opleiding van diverse beroepen.

We hebben een samenwerkingsakkoord met Aditi vzw. Aditi sensibiliseert rond seksuele gezondheid, intimiteit en seksualiteit in:

  • de sectoren van residentiële en ambulante voorzieningen voor mensen met een handicap, 
  • woonzorgcentra, 
  • thuiszorgdiensten,
  • voorzieningen voor geestelijke gezondheidszorg. 

Zo zorgen we mee voor adequate informatie en een passend aanbod van advies en deskundigheidsbevordering.

Meer aandacht voor onze thema's internationaal

We blijven ijveren voor aandacht voor hiv en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in de ontwikkelingssamenwerking en het beleid van de Vlaamse en federale regering. We zijn lid van tal van nationale en internationale netwerken, en nemen het secretariaat op van de informele parlementaire groep Parlementairen voor Agenda 2030.

Samenwerken als basiswaarde

Om ons beleidsplan waar te maken, is samenwerking met professionelen en met vertegenwoordigers van organisaties en voorzieningen cruciaal. We hechten belang aan het creëren van (structurele) partnerschappen en participatie.

Sensoa en het Belgisch Hiv-plan

Sensoa is zeer tevreden dat zij, naast heel wat andere organisaties, in de ontwikkeling van het Hiv-plan werd betrokken. Ruim 30 jaar geleden werd voor het eerst gesproken over hiv, het virus dat zowel via seksueel contact, via bloedcontact en tijdens de geboorte van een kind kan worden doorgegeven en kan lijden tot een ernstige aantasting van het immuunsysteem. Mondiaal bleek dat hiv met name in sub-Saharaanse landen een enorme impact te hebben. In België werd het al snel duidelijk dat ook hier mensen de een hiv-infectie hadden opgelopen.  Zoals in heel wat West-Europese landen werden voornamelijk mannen die seks hebben met mannen geconfronteerd met hiv liepen ze dit in de meeste gevallen op via seksueel contact.

Wat bij aanvang nog als een infectie met dodelijk afloop werd omschreven, kon sinds eind jaren negentig met de komst van de antiretrovirale medicatie eindelijk als een chronische infectie worden aangeduid. Echter, de beschikbaarheid van de goede medicatie, hield niet in dat mensen met hiv geen hinder meer ondervonden van hun leven met hiv. Omgaan met bijwerkingen van de medicatie, in je omgeving ervoor uitkomen dat je hiv hebt, met je sekspartners over veilig vrijen praten, je medicatieregime aanhouden en integreren in je leven, ook op de werkplek, omgaan met de soms discriminerende houding van anderen, strengere regelgeving in verzekeringen…zijn nog steeds uitdagingen waar mensen met hiv mee geconfronteerd worden.

De afgelopen 30 jaar werden diverse preventie-initiatieven genomen, de medische opvolging georganiseerd, een centraal registratiesysteem geïnstalleerd, begeleiding van mensen met hiv vorm gegeven, en werd een hele weg afgelegd in doelgericht testen. In Vlaanderen focust men zich alvast ruim twintig jaar binnen het preventiebeleid terecht op de twee belangrijkste doelgroepen, mannen die seks hebben met mannen en sub-Saharaanse migranten.

Al die jaren werd echter gewerkt zonder het bestaan van een overkoepelend beleidsplan voor België, dat de verschillende bevoegdheden bestrijkt. En zo een beleid is hard nodig. Een infectie die mensen treft in zoveel onderdelen van hun leven, vraagt om een samenhangend geheel van interventies. De verschillende disciplines, vakgebieden en bevoegdheden, die een aanbod doen vergen afstemming van de inspanningen zodat interventies een (nog) groter effect teweeg brengen.

Sensoa is dan ook verheugd dat er nu een Hiv-plan voor België is. Bovendien is Sensoa zeer tevreden dat zij, naast heel wat andere organisaties, in de ontwikkeling van het Plan is betrokken.

Het Hiv-plan somt de volgende doelstellingen op:

  • Het aantal nieuwe gevallen van hiv-infecties verminderen, waarbij de omstandigheden voor een verantwoorde en bevredigende seksualiteit worden bevorderd;
  • De toegang bevorderen tot diensten en programma’s gespecialiseerd in hiv die instaan voor preventie, opsporing, zorg en kwaliteitsvolle begeleiding, binnen een kader van universele toegang tot gezondheid;
  • Alle vormen van stigmatisering en discriminatie verminderen, in het bijzonder als ze gebaseerd zijn op het serologische statuut of de gezondheidstoestand.

Het Hiv-plan bevat sterke punten

België beschikt met het Hiv-plan waarschijnlijk over één van de meest actuele en omvattende hiv-beleidsplannen in Europa. Zo wordt in het Hiv-plan niet geaarzeld om de realiteit te benoemen, namelijk dat mannen die seks hebben met mannen en sub-Saharaanse Afrikaanse migranten groepen zijn die onevenredig door hiv worden getroffen. 

Tegelijk geeft het plan ook een invulling aan wat kan verstaan worden onder ‘combinatiepreventie’. Door het ononderbroken innemen van medicatie, zijn mensen met hiv nog nauwelijks besmettelijk. Het tijdperk dat ‘preventie’ en ‘zorg’ als twee losstaande elementen in de aanpak van hiv worden beschouwd, is definitief voorbij. Voortaan gaan ze hand in hand. Het belang voor de preventie van het blijven ondersteunen van veilig vrijen voor de betrokken doelgroepen, vroegtijdige opsporing, tijdige behandeling, het ondersteunen van therapietrouw én het bestrijden van diverse vormen van discriminatie is internationaal aangetoond. Preventie is in de eenentwintigste eeuw niet langer beperkt tot het aanzetten tot condoomgebruik. Ook de andere  pijlers beschreven in het Hiv-plan (opsporing en behandeling, zorg voor mensen met hiv en levenskwaliteit van mensen met hiv) dragen bij tot minder nieuwe infecties.

Vooruitstrevend is tevens het vermelden van zelftests. Dit zijn tests die mensen zelf kunnen aanschaffen, uitvoeren en het resultaat aflezen zonder tussenkomst van een arts of ander medisch geschoold professioneel. Sensoa hield immers lang een pleidooi om het aanbod van testen beter af te stemmen op de nood van de gebruikers. Zelf kunnen beslissen wanneer je een test afneemt, werkt bovendien empowerend.

Het Hiv-plan wil ook de nodige ruimte genereren om innovatieve projecten een kans te geven, zoals het opzetten van een pilootproject met PrEP voor mensen met risicovolle seksuele contacten, om hen de mogelijkheid te geven beschermende medicatie in te nemen vóór ze een onbeschermd seksueel contact aangaan. Het recent gepubliceerde advies van de Hoge Gezondheidsraad over het weglaten van condooms werd eveneens opgenomen. Bovendien wil het Hiv-plan ook verder gaan dan de huidige aanbevelingen over het opstarten van behandeling, namelijk om dit los te koppelen van het aantal CD4-cellen en dit in samenspraak met de patiënt. Tot slot wordt ook ruimte gemaakt om de vaccinatie van jongens tegen het Humaan papillomavirus (HPV) op te nemen in het huidige vaccinatiebeleid. 

Wanneer het over preventie en gedragsverandering gaat, worden de inspanningen vaak verwacht van de doelgroepen zelf. Het Hiv-plan onderkent terecht dat deze doelgroepen omringd worden door diverse professionelen die ook een rol kunnen opnemen in het bevorderen van de preventie, opsporing en zorg. Bovendien worden ook maatregelen die de seksuele gezondheid bevorderen en discriminatie bestrijden als instrumenten beschouwd om het effect van de preventie-inspanningen te verhogen.

Het Hiv-plan, en preventie in het bijzonder, is ingebed in de promotie van seksuele gezondheid. Het Hiv-plan beperkt zich niet tot hiv, op diverse plaatsen wordt ook de preventie van soa’s aangehaald. Dit betekent dat het bereiken van een bevredigende seksualiteit een belangrijk uitgangspunt is. Deze integrale benadering is tevens terug te vinden in de activiteiten gericht naar andere doelgroepen (partners van mensen met hiv, algemeen publiek, jongeren, sekswerkers, mensen die intraveneus drugs gebruiken, gevangenen). Voor de doelgroep jongeren wordt in het Hiv-plan terecht de nadruk gelegd op een kwaliteitsvolle relationele en seksuele vorming – iets waar Sensoa (samen met andere partners) ook uitgebreid rond werkt.

Sensoa juicht toe dat de solidariteit met mensen met hiv niet ophoudt aan onze landgrenzen. Zo engageert België zich om internationaal te pleiten voor de opheffing van reisbeperkingen voor mensen met hiv. In tientallen landen wereldwijd gelden namelijk reis- en verblijfsbeperkingen voor mensen met hiv. Verder wenst ons land dat mensen met hiv met een bijzonder verblijfsstatuut blijvend toegang krijgen tot zorg als ze worden teruggestuurd naar hun land van herkomst. Aansluitend vraagt Sensoa dat België die internationale solidariteit ook vorm geeft door blijvend te investeren in de wereldwijde aanpak van hiv en aids.

Tot slot is Sensoa ook zeer tevreden over de manier waarop de doelgroepen en relevante organisaties en actoren op het terrein werden betrokken bij het tot stand komen van het Hiv-plan. In het bijzonder is Sensoa opgezet met de betrokkenheid van mensen met hiv bij de hele ontwikkeling van het plan. Ook in de uitvoering zowel als in de opvolging wil men hier verder werk van maken. Dit is een duidelijk teken dat het beleid inzit met het welzijn van mensen met hiv en een beleid wenst uit te zetten voor en door mensen met hiv. 

Hierdoor stelt het Hiv-plan het emancipatorisch karakter van diverse activiteiten voorop. Er wordt niet enkel gestreefd naar het verhogen van vaardigheden van professionelen, maar ook van mensen met hiv zelf. 

Sensoa ziet ook uitdagingen

Het Hiv-plan is een zeer omvattend plan geworden en bijgevolg zeer ambitieus. Iedereen in de sector, mensen met hiv en homomannen werden geconsulteerd om er aan bij te dragen. Dit heeft geresulteerd in een uitgebreid gamma aan interventies die aan de vooropgestelde doelen kunnen bijdragen. Een flink deel van het werk zal met andere woorden nu pas beginnen, bijvoorbeeld door het aanbrengen van het noodzakelijke reliëf in prioriteiten. Het maakt een continue dialoog en samenwerking noodzakelijk tussen beleidsmakers, onderzoekers, preventiewerkers, zorgverstrekkers en mensen uit de doelgroep. Het is tegelijkertijd ook duidelijk, dat het plan tijd en middelen zal kosten die de huidige inzet overstijgen. We hopen dan ook, dat alle beleidsniveaus die dialoog en de implementatie van het plan zowel met woorden als met daden zullen ondersteunen.

De nieuwe realiteit van combinatiepreventie maakt een dialoog over bevoegdheidsgrenzen en -niveaus heen noodzakelijk. Een expliciet aandachtspunt daarbij is dat het ondersteunen van mensen in hun veilig vrijen gedrag op diverse manieren, niet door alle medische vooruitgang en perspectieven in de verdrukking mag geraken. Of dat preventie wordt gereduceerd tot het ondersteunen van opsporing of behandeling. Enkel een vorm van combinatiepreventie die op alle onderdelen voldoende weet in te zetten en waarbij de ontwikkelde interventies door alle betrokkenen worden gedragen, zal succesvol zijn. 

Hoewel reeds veel vordering geboekt is in het gerichter en sneller opsporen van hiv- (en soa-) infecties, vb. onder mannen die seks hebben met mannen, spreekt het Hiv-plan zich onvoldoende expliciet uit over het beter vinden van primo-infecties onder deze groep.

Tot slot is het niet duidelijk hoe Aidsreferentiecentra en hiv-specialisten zich zullen gaan verhouden ten opzichte van de huisarts en welke taken zullen worden doorgegeven. Evenzo de vraag hoe de reguliere zorg zich verhoudt tot de hiv-specifieke zorg. Al deze zaken worden verwezen naar de operationaliseringsfase, net zoals de verder uitvoeringsplannen als de financiering van het Hiv-plan. 

Het is absoluut nodig om het onderdeel evaluatie en monitoring uit te werken voor het einde van de legislatuur. Dit is noodzakelijk om te garanderen dat het Hiv-plan kan worden verder gezet na het beëindigen van de huidige ambtstermijn van betrokken ministers. De realisatie van het Hiv-plan vergt immers een volgehouden inspanning.

Sensoa is er klaar voor

Nu komt het erop aan om het Hiv-plan in werking te stellen. Aangezien samenwerking en netwerking één van de uitgangspunten is van Sensoa, zijn we er in elk geval klaar voor om verder bij te dragen aan de realisatie van elk van de vier pijlers van het Hiv-plan.

Zo blijft Sensoa verder investeren in de preventie naar homomannen en zullen we vanaf januari een extra collega verwelkomen die de preventie op het terrein verder zichtbaar moet helpen maken. Ook blijven we inspanningen leveren om condooms en glijmiddel vlot toegankelijk te maken in de homohoreca. Preventie mag zich niet reduceren tot enkel de promotie van condooms en daarom blijven we inzetten in het informeren van homomannen, maar ook  andere doelgroepen in het Hiv-plan. Sensoa trok hiervoor doelbewust de digitale kaart en kiest ervoor om haar doelgroepen adequaat te informeren via gerichte websites. Daarnaast worden campagnes ontwikkeld die homomannen informeren en ondersteunen bij het maken van gezonde keuzes.

Verder blijft Sensoa inspanningen leveren in het realiseren van structurele verbeteringen. Zo pleiten we voor volledige terugbetaling van de kosten van regelmatige soa-testen (alvast voor de twee prioritaire doelgroepen), en om de vaccinatie van jongens tegen HPV op te nemen in het vaccinatiebeleid van de Vlaamse overheid. Ook het bevorderen van de gelijkmatige toegang tot zorg en het integreren van mensen met hiv binnen de reguliere dienstverlening blijft hoog op onze agenda staan, vb. door professionelen te ondersteunen om hiv waar nodig ter sprake te brengen. Zo hecht Sensoa veel belang aan de rol van huisartsen in het bevorderen van seksuele gezondheid en de preventie van hiv en soa in het bijzonder. Sensoa zal ook blijven inspanningen leveren om een ondersteunende omgeving te creëren die niet-stigmatiserend, niet-criminaliserend omgaat met mensen met hiv. Het voorzien van adequate informatie aan mensen met hiv, stelt hen in staat om goed geïnformeerde keuzes te maken over hun eigen leven en seksualiteit. Dit draagt bij aan de emancipatie van mensen met hiv, een waarde die Sensoa sterk onderschrijft en wil aan bijdragen.

Tot slot wenst Sensoa alle betrokkenen van harte te danken voor hun inspanningen in het helpen opstellen van het Hiv-plan.

Monitoring rapport 2014-2015 Hiv-Plan

Het Hiv-Plan voor België 2014-2019 bevat 58 acties om de volgende doelstellingen te realiseren:

  • Het aantal nieuwe gevallen van hiv-infecties verminderen, waarbij de omstandigheden voor een verantwoorde en bevredigende seksualiteit worden bevorderd;
  • De toegang bevorderen tot diensten en programma’s gespecialiseerd in hiv die instaan voor preventie, opsporing, zorg en kwaliteitsvolle begeleiding, binnen een kader van universele toegang tot gezondheid;
  • Alle vormen van stigmatisering en discriminatie verminderen, in het bijzonder als ze gebaseerd zijn op het serologische statuut of de gezondheidstoestand.