Gebruik de leerlijnen voor relationele en seksuele opvoeding om de eindtermen of ontwikkelingsdoelen voor jouw leerlingen te halen. 

Wat zijn de leerlijnen over seksuele opvoeding? 

  • De leerlijnen seksuele opvoeding helpen je om de doelstellingen uit deeindtermen en ontwikkelingsdoelen te halen
  • Deze leerlijnen zijn niet verplicht, maar bieden je hulp en tijdswinst
  • Ze inspireren je om doelstellingen om te zetten naar een les
  • Ze helpen je om de inhoud van je lessen aan te passen aan de leeftijd
  • Ze zijn gebaseerd op internationale richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie

Hoe gebruik je de leerlijnen?

  • Er zijn verschillende leerlijnen. Samen behandelen ze alle relationele en seksuele thema's. 
  • Elke leerlijn gaat over een thema en is ingedeeld in leeftijden. Bekijk wat je kan vertellen aan jouw leerlingen. 
  • Of bekijk per leeftijd wat de relevante thema's zijn.
  • Gebruik de leerlijnen ook om met je collega's af te spreken: wie behandelt welk thema? Hoe werken we een samenhangend programma uit voor de hele school?

Indeling van elke leerlijn

  • Leerdoelen voor dit thema
  • Vragen die kinderen en jongeren zich stellen
  • Boodschappen die je aan die leeftijd kan geven

Wat willen jouw leerlingen weten? 

Bij elke leerlijn vind je een aantal vragen waarop leerlingen een antwoord zoeken.

Vind je bepaalde vragen nog wat vroeg voor jouw leerlingen? We kijken ook naar de informatie die jongeren moeten hebben vóór ze een bepaald gedrag stellen.

Bijvoorbeeld: 1 op 5 jongeren heeft op 15 jaar al seks gehad. Daarom is het belangrijk om ook 13-14 jarigen al informatie mee te geven. Je moedigt er jongeren niet mee aan om vroeger seks te hebben. Wel om er op voorhand goed over na te denken. 

Jij kent je groep natuurlijk het best. Kies zelf of je bepaalde onderwerpen vroeger of later bespreekt, of waarop je de nadruk legt. Soms zijn jongeren pas aan het eind van de graad rijp genoeg om er meer over te leren. 

Welke inhoud voor welke leeftijd? Wat moet ik herhalen?

Sommige inhoud is relevant op elke leeftijd. De jongeren passen die dan toe op nieuwe situaties. Pols aan het begin van je les naar hun voorkennis. Beslis om bepaalde onderwerpen al dan niet te herhalen. 

Check welke vragen ze hebben. Je kan bijvoorbeeld vragen anoniem laten opschrijven, die verzamelen en later in het schooljaar aan bod laten komen in de les.

Je kan natuurlijk ook met je collega's afspreken in welk leerjaar of graad je waarop de klemtoon legt. Stem je lesinhoud of op de relationele en seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren. 

Voor het basisonderwijs:

  • verkennen op basis van concrete vragen van kleuters en kinderen
  • leren praten over relaties op een respectvolle manier
  • bewustwording van veiligheid

Voor het secundair onderwijs:

  • Nieuwe inhouden introduceer je vooral in de eerste graad. De leerlingen leren iets nieuws kennen en denken na over wat dat voor henzelf betekent. 
  • In de tweede graad gaat het meer over wat dit dan betekent in interactie met anderen. Bijvoorbeeld seksualiteit in een relatie, druk van ouders of vrienden.
  • In de derde graad gaan jongeren meer op maatschappelijk niveau nadenken.

De lesmaterialen over een thema

Bij elke leerlijn vind je geschikte lesmaterialen per leeftijd. Alle materialen zijn kwaliteitsvol, maar je zal ze toch soms wat moeten aanpassen aan je groep. 

Zoek zelf materialen op in de Leermiddelenbank

Je kan deze materialen downloaden of ontlenen bij Sensoa in Antwerpen of bij de lokale ontleenpartners. 

Spreek af met collega's

Laat je collega's noteren wat ze al doen in hun lessen over relaties en seksualiteit, eventueel per graad of vakgroep. Je zal zien dat er al heel wat gebeurt. 

De thema's die nog niet aan bod komen kan je dan verdelen over het lerarenteam:

  • Misschien wil een leraar Nederlands wel een tekst over holebiseksualiteit bespreken?
  • Of berekenen de leerlingen tijdens de les wiskunde welke anticonceptiemiddelen het goedkoopst zijn op lange termijn? 

Hoe je relaties en seksualiteit integreert in je schoolbeleid lees je in het Raamwerk Seksualiteit en Beleid voor onderwijs.

De impact van je les meten: evaluatietools

Kennis evalueren

De eindtermen bepalen wat je leerlingen moeten kennen en weten. Bijvoorbeeld dat ze een soa kunnen oplopen of zwanger worden als ze zich niet goed beschermen. Kennis kan je evalueren met een toets.

Je kan ook voor en na je les een quiz organiseren.

Attitudes en vaardigheden beoordelen

Kijk vooral naar de stappen die leerlingen zetten om een attitude te bereiken. Stel bijvoorbeeld niet als doel 'de leerlingen aanvaarden holebiseksualiteit'.

Beoordeel wel een aantal vaardigheden die leerlingen nodig hebben om deze attitude te bereiken. Zoals

  • empathisch kunnen luisteren
  • je kunnen openstellen voor de mening van anderen
  • je mening en gevoelens op een gepaste manier kunnen uiten
Breng de attitudes van leerlingen in kaart: welk niveau hebben ze al bereikt?  
Beginsituatie De leerling is niet gewend om over seksualiteit te praten. Heeft een beperkte of onaangepaste woordenschat. Luistert niet naar anderen, onderbreekt anderen voortdurend of stoort de les.
Op weg De leerling luistert actief naar de mening van anderen. Gebruikt aangepaste woordenschat om zich uit te drukken.
Bereikt  De leerling luistert actief en empathisch naar de mening van anderen. Durft een mening over seksualiteit te uiten in de groep.
Excellent De leerling durft zich kwetsbaar op te stellen en te praten over eigen ervaringen en gevoelens. Gaat respectvol met anderen om, ook als ze van mening verschillen. 
 

Je les evalueren

Hebben je leerlingen naar eigen aanvoelen iets bijgeleerd? Voelde iedereen zich veilig en gerespecteerd? Met dergelijke vragen kan je ook het verloop van je lessen evalueren. 

Hiermee evalueer je niet of je leerlingen de eindtermen bereiken. Maar deze vragen helpen je wel om de aanpak van je lessen te verbeteren.