In deze Normatieve lijst kan je opzoeken welk seksueel gedrag van baby's vaak voorkomt. Elk beschreven gedrag krijgt een vlag volgens het Sensoa Vlaggensysteem:

  • Groene vlag = aanvaardbare seksuele situatie
  • Gele vlag = licht grensoverschrijdende seksuele situatie
  • Rode vlag = ernstig grensoverschrijdende seksuele situatie
  • Zwarte vlag = zwaar grensoverschrijdende seksuele situatie

Eerste maal dat je de Normatieve lijst gebruikt? Lees dan nog even na hoe je de Normatieve lijst gebruikt.

Emotionele ontwikkeling

Aanvaardbaar gedrag - groene vlag

Baby's kunnen genieten van zintuiglijke prikkels, maar kunnen zowel onderreageren (onverschillig) of overreageren (overprikkeld, afwerend). Ze houden van huidcontact, aangeraakt worden en lichamelijk bezig zijn.

Vanaf 6 maanden ontstaat er een voorkeur voor belangrijke anderen. Een baby

  • heeft anderen nodig voor zijn basisveiligheid
  • zal die ook actief opzoeken
  • heeft moeite om de aandacht te delen of de belangrijke andere te missen

Een baby communiceert door middel van signalen en met hele lichaam, bootst al gelaatsuitdrukkingen, woorden en gebaren na. Vanaf 6 maanden communiceert een baby met gelaatsuitdrukkingen, gebarentaal en handelingen.  

Baby's vragen naar lichamelijk en verbaal contact. Aanvankelijk zijn emoties weinig verschillend. Naarmate een baby ouder wordt kan je vrolijkheid, liefde, boosheid en angst duidelijker onderscheiden.

Een baby neemt emoties van belangrijke anderen onbewust over. Hij toont dat hij de andere mist. Aanvankelijk is normbesef afwezig en beseft een baby niet dat hij anderen pijn doet. Je kan enkel fysiek beletten dat een baby iets fout doet. De fysieke aanwezigheid van ‘de belangrijke andere’ is nodig om grenzen aan te geven en regels na te leven.

Er is nog geen transfer van grenzen en regels naar nieuwe situaties en veel herhaling is nodig. Bij frustratie is een baby afhankelijk van externe regulatie van prikkels: wiegen, massage, lichamelijk contact, herkenbare stem. Het wil vaak onmiddellijke behoeftenbevrediging. (Claeys & Verduyn, 2012)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag

Licht grensoverschrijdend gedrag - gele vlag

  • Een baby kan uitwerpselen, speeksel of andere lichaamsvloeistoffen uitsmeren. 
  • Een baby kan aanhoudend en extreem aftastend gedrag stellen.

! Verhoogde waakzaamheid is aangewezen bij

  • seksuele interactie die ‘claimend’ is
  • extreem en buiten alle proportie reageren op een klein voorval
  • extreem zintuiglijk met bepaalde voorwerpen omgaan (bijvoorbeeld likken, ruiken)
  • atypisch angst uiten door bijvoorbeeld te vlot om te gaan met mensen of situaties, of geen reactie te vertonen (Claeys & Verduyn, 2012)
  • uitgesproken protestgedrag, onrust, apathie, agressiviteit ten opzichte van de belangrijke ander 
  • snelle wisseling van stemming 

Richtlijnen voor reageren bij gele vlag


Lichamelijke ontwikkeling: huidcontact en zuigen

Aanvaardbaar gedrag - groene vlag

Huidcontact is een bron van bevrediging. Geknuffeld, gestreeld en gekust worden kan een lekker gevoel geven. 

Baby's zuigen, bijten en maken geluiden. De zuigreflex is direct na de geboorte al sterk, bijvoorbeeld duimzuigen. (Van der Doef, 1994)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag

Geslachtsdelen (anderen) aanraken

Aanvaardbaar gedrag - groene vlag

Jongetjes vanaf 6 tot 8 maanden oud en meisjes vanaf 8 tot 11 maanden oud raken de geslachtsdelen onwillekeurig aan. Wanneer de motoriek voldoende ontwikkeld is om iets gericht te kunnen vastpakken (tegen het eind van het eerste jaar), wordt het aanraken van de geslachtsdelen doelgerichter. (de Graaf en Rademakers, 2007; De Graaf et al. 2004, Zwiep 2005). Andere bronnen: rond 6-7 maanden jongens en rond 10-11 maanden meisjes). (Cohen-Kettenis & Sandfort, 1996; Hayez, 2005)

Kinderen tonen interesse in de geslachtsdelen van anderen: eerder interesse in mannelijke (vanaf 13 maanden) dan in vrouwelijke geslachtsdelen (vanaf 17 maanden).

Deze interesse neemt tot het 6e jaar nauwelijks af. (De Graaf & Rademakers, 2003)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag

Licht grensoverschrijdend gedrag - gele vlag

Geslachtsdelen van andere kinderen zonder toestemming aanraken of ontbloten. 

Aanraken en stimuleren van geslachtsdelen in publieke ruimte is licht grensoverschrijdend door de ongepaste context. 

! Verhoogde waakzaamheid bij: geslachtsdelen van andere kinderen zonder toestemming aanraken of ontbloten is licht grensoverschrijdend gedrag.

Richtlijnen voor reageren bij gele vlag


Seksuele opwinding - babyerecties

Babyerecties komen voor. Er is nog geen consensus of dit veroorzaakt wordt door seksueel welbehagen of door druk op de blaas. (Van der Doef, 1994)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag


Masturberen - spelen met geslachtsdelen

Aanvaardbaar gedrag - groene vlag

Tussen 15 en 19 maanden verkennen baby's hun lichaam. Ze stimuleren hun geslachtsdelen, bijvoorbeeld met de hand, door de bovenbeentjes tegen elkaar te knijpen of door de geslachtsorganen ergens tegenaan te wrijven. (Roos & De Graaf, 2014)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag


Naakt rondlopen - stoeien en knuffelen

Aanvaardbaar gedrag - groene vlag

Baby's lopen en kruipen naakt rond. (Friedrich et al., 1998; Zwiep, 2005) Baby's zijn zich nog niet bewust van de context-gebonden regels op dat vlak. 

Baby's worden graag geknuffeld, gestreeld en gekust. Huidcontact is een bron van bevrediging. Aanrakingen kunnen een aangenaam gevoel geven. (van der Doef, 1994)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag

Licht grensoverschrijdend gedrag - gele vlag

Naakt rondlopen in de publieke ruimte, wanneer dit onveilig of gevaarlijk is. Dit is licht grensoverschrijdend door de ongepaste context. 

Richtlijnen voor reageren bij gele vlag


Gender - verschillen tussen vrouwen en mannen

Aanvaardbaar gedrag

Baby's zien de uiterlijke verschillen tussen vrouwen en mannen. Ze beseffen nog niet goed dat dit permanente kenmerken zijn. Ze kunnen nog niet goed hun eigen geslacht aangeven. (de Graaf 2002, Straver 1998, van der Doef 1994, De Wit et al., 1995)

Richtlijnen voor reageren bij groene vlag


Meer over de Normatieve lijst

Hoe gebruik je de Normatieve lijst?

Bekijk alle leeftijden

De Normatieve Lijst downloaden

Dit document bevat over alle leeftijden alle gedrag, emotionele uitingen en reactiewijzen. 

Download de Normatieve lijst als PDF-document