Hoe verloopt de seksuele carrière van Vlaamse jongeren? Wanneer hebben ze voor de eerste keer seks en hoe beleven ze hun seksualiteit? Wetenschappelijk onderzoek geeft enkele belangrijke tendensen aan.  

Op welke leeftijd beginnen jongeren aan seks? 

Jongeren beginnen stap voor stap aan seks. Al deze stappen noemen we de seksuele carrière. Van zoenen en tongzoenen naar strelen boven en onder de kleren tot coïtus en andere vormen van seksualiteit.

Eerste geslachtsgemeenschap van Vlaamse jongeren

Wie had al geslachtsgemeenschap? Wat zeggen jongeren zelf in een enquête?1

  • 15-16 jarigen: 19% van de jongens en 17% van de meisjes
  • 17-18 jarigen: 47% van de jongens en 52% van de meisjes

Ervaring met masturberen, strelen en ander seksueel gedrag

Grafiek 1 toont de leeftijd waarop 50% van de jongeren aangeeft dat ze ervaring hebben met strelen, tongkussen en ander seksueel gedrag.

Elk cijfer is de mediaan en dus minder vatbaar voor vertekening door vroege en late starters.2

Tijd tussen eerste tongkus en coïtus

Tussen de eerste tongkus en de eerste coïtus zit gemiddeld 2,7 jaar, zowel bij jongens als meisjes. Zowel bij jongeren nu als bij jongeren van eerdere generaties.3

Jongeren van nu zijn dus even goed voorbereid op hun eerste keer seks als de jongeren van eerdere generaties. 

Vroege starters experimenteren korter

Jongeren die vroeg starten met seks hebben een kortere periode tussen hun eerste tongkus en eerste keer seks. Vroege starters doorlopen dus een kortere ‘experimenteerperiode’ voor ze aan seks beginnen.  

Ter illustratie: de jongeren die op 14 of jonger voor de eerste keer seks hadden, tongzoenden gemiddeld minder dan één jaar vóór de eerste keer.

Wie op 21 jaar of ouder een eerste keer geslachtsgemeenschap had, tongzoende iets meer dan 4 jaar daarvoor voor het eerst.4

Beginnen jongeren steeds vroeger aan seks? 

Dat blijkt niet uit onderzoek. Bij de huidige jongeren blijft de leeftijd van de eerste coïtus gelijk of stijgt die zelfs een beetje.1 We zien dezelfde trend in Nederland.5

Eerste keer seks: vergelijking met vorige jaren

Hebben meer en meer jongeren al geslachtsgemeenschap op 17-18 jaar? Er is de afgelopen 13 jaar geen sprake van een stijging.

In 2014 zegde 47,3% van de 17-18-jarige jongens en 52,5% van de 17-18-jarige meisjes dat ze al ervaring hadden met geslachtsgemeenschap. Die aantallen stijgen niet tegenover 2006 en 2010. Dat blijkt uit vierjaarlijks onderzoek.1

Grafiek 2 toont het percentage jongens en meisjes dat ervaring had met geslachtsgemeenschap in 2006, 2010, 2016 per leeftijdsgroep.

Kleine groep vroege starters (13-14 jaar)

Een kleine groep 13-14-jarigen heeft ooit al eens seks heeft gehad. Belangrijk voor leraren en andere professionals die seksuele opvoeding inplannen op school.1

Welke jongeren beginnen vroeger aan seks?

Het is moeilijk om daar algemene uitspraken over te doen. Er zijn een aantal sociologische, biologische en psychologische factoren.46 Maar dat zijn geen bewezen oorzaken van een vroegere of latere seksuele start.

Als we jongeren opsplitsen aan de hand van enkele criteria (gender, seksuele oriëntatie, onderwijstype), zien we wel een andere leeftijd waarop ze voor de eerste keer seks hebben. 

Geslacht/Gender 

Onderzoek maakt niet altijd een duidelijk onderscheid tussen geslacht en gender. Vermoedelijk loopt dat voor de meeste jongeren ongeveer gelijk.

  • Jongens starten vroeger met masturbatie.2 
  • Voor genitale en niet-genitale vormen van seks zien we geen significante verschillen
  • Vlaamse jongens beginnen gemiddeld vroeger met hun seksuele carrière, maar meisjes doorlopen hun carrière sneller.

Groepsdruk

Jongeren die veel druk door leeftijdsgenoten ondervinden, zullen sneller starten met zowel zelfseks (seksuele opwinding ervaren en masturbatie), niet-genitale als genitale seks.

Verklaring: jongeren willen erbij horen en stellen daarom seksueel gedrag.7 Dat geldt trouwens voor jongeren uit alle onderwijstypes. 

Seksuele oriëntatie 

Holebi-jongeren hebben hun eerste keer geslachtsgemeenschap op ongeveer dezelfde leeftijd als heterojongeren.8

Jong & Van Zin (nu Pimento) peilde in 2017 naar de normen en ervaringen van 16-18 jarigen. Ze vonden geen verschillen in ervaring met de eerste keer seks tussen homo-, hetero-, bi- of anders-seksuele jongeren.9

Onderwijstype 

Jongeren uit ASO hebben meer ervaring met zelfseks dan jongeren uit TSO en BSO.2

Met geslachtsgemeenschap vertonen jongeren uit het BSO meer ervaring dan andere jongeren.1249

Meestal vertonen jongeren uit het technisch onderwijs (TSO) meer ervaring met andere seksuele handelingen dan jongeren uit het algemeen en beroepsonderwijs (ASO en BSO).

Interactie tussen onderwijstype, gender en seksuele ervaring

Er is een interactie tussen onderwijstype, gender en seksuele ervaring.

Meisjes uit het TSO en BSO (45%) hebben meer ervaring met geslachtsgemeenschap (en andere genitale vormen van seks) dan meisjes uit het ASO (33%).21

Jongens uit het BSO (52%) hebben meer ervaring met geslachtsgemeenschap (en andere genitale vormen van seks), gevolgd door jongens uit het TSO (40%) en ASO (25%).12

Meisjes uit het ASO hebben wel meer ervaring met seksuele opwinding en masturbatie dan meisjes uit BSO en TSO. Voor jongens is dit verschil minder groot.2

Sociaal-economische kwetsbaarheid 

De 20% rijkste meisjes in Vlaanderen hebben ongeveer 16% minder ervaring met geslachtsgemeenschap dan de 20% meisjes met de minste financiële rijkdom.1

Jongeren met een matige of hoge economische status beginnen minder vaak vroeg aan seks dan jongeren met een lage economische status.9

Er is (beperkte) evidentie dat kinderen van hoogopgeleide ouders iets langer wachten om een eerste keer seks te hebben.49

Ouderlijke steun 

Jonge meisjes die veel steun en kennis ervaren van hun ouders, starten later met genitale seks.7

We zien ook een link tussen een vroege seksuele start en opgroeien in een gezin met weinig cohesie.10

Stedelijke of landelijke context van hun school 

Meer jongeren die school lopen in een regionale of grootstad hebben al seks gehad, vergeleken met jongeren die in een dorp of kleine stad naar school gaan.9

Etnisch-culturele achtergrond 

Er is voor Vlaanderen geen onderzoek dat aantoont dat jongeren met een niet-westerse achtergrond vroeger of later met seks starten.

In Nederlands onderzoek uit 2012 vond men dat Marokkaanse en Surinaamse jongens meer seksuele ervaring hadden dan Turkse en Nederlands/westerse jongens.10
In een latere editie van het onderzoek vond men dat niet meer terug (de Graaf et al., 2017).5

Negatief lichaamsbeeld 

Een negatief lichaamsbeeld voorspelt bij 14-17-jarige meisjes een vroegere seksuele start.11

Dat betekent niet dat het de oorzaak is van de vroegere seksuele start. Een negatief lichaamsbeeld zou meer voorkomen bij de meisjes die meer risicogedrag stellen, misschien omdat jong seks hebben minder conventioneel is.

We vermoeden dat deze vroeg startende meisjes meer eigenwaarde uit seks proberen halen, of dat ze zichzelf objectiveren en daardoor zichzelf vooral ten dienste stellen van het plezier van de jongens.11  

Bij jongens vinden we de link tussen lichaamsbeeld en vroege of late seksuele start niet terug.11
Mogelijke verklaringen:

  • We vermoeden dat bij jongens niet zozeer het uiterlijk, maar wel de prestaties van het lichaam belangrijk zijn.
  • Voor jongens is het vooral belangrijk om in de publieke ruimte aantrekkelijk te zijn, en minder in intiemere situaties,
  • Jongens letten vooral op het lichaam van de meisjes.

Bij meisjes die al wel seksueel ervaren zijn, zou een negatief lichaamsbeeld wel meespelen in het vermijden van seksueel contact.11 

Met wie beleven jongeren hun eerste kus, seks of relatie? 

Hoe verder jongeren gaan in hun seksuele carrière, hoe vaker ze de volgende stap willen zetten met iemand die ze goed vertrouwen

De eerste tongkus gebeurt

  • bij 73% van de jongeren met een lief of partner
  • bij 16% met een vriend of vriendin
  • bij 11% met een toevallige persoon 2

Jongeren betasten elkaars geslachtsdelen

  • in 84% van de gevallen met hun lief of partner
  • 12% van de jongeren doet dat met een vriend of vriendin
  • 4% met een toevallige persoon  2

De eerste keer seks gebeurde

  • in 90% van de gevallen met het lief of de partner
  • bij 7% gebeurde dat met een vriend of vriendin
  • bij 3% met een toevallige partner  2

Ook de meeste jongeren die Jong & Van Zin (2017) ondervroeg, beleefden de eerste keer seks met hun lief (83%). Anderen hadden hun eerste keer seks met iemand die niet hun lief was (14%) of met iemand die niet hun lief was, maar dat later wel is geworden (3%).9 

De eerste kus

  • geven de meeste jongeren (62%) aan hun lief.9
  • Sommigen kussen ook met een potentieel lief, in de aanloop naar een mogelijke relatie.
  • En er wordt ook gekust zonder relatie, op feestjes, met vrienden of mensen die ze pas kennen.

Redenen om te kussen zonder relatie: ze vonden het gewoon leuk, ze waren dronken of de sfeer leende zich ertoe.9 

Eerste keer seks of kussen is niet altijd vrije keuze

Niet iedereen kan kiezen met wie hij of zij een eerste keer seks heeft of kust. Sommige jongeren zijn slachtoffer van grensoverschrijdend gedrag. 

Bekijk de feiten en cijfers seksueel grensoverschrijdend gedrag

Welke motieven hebben jongeren voor hun eerste kus? 

Waarom wel of niet al kussen? Jong & Van Zin (nu Pimento) vroeg meer dan duizend 16-18 jarigen naar hun motieven. Elke jongere heeft zijn eigen redenen.9

Wat vinden jongeren belangrijk? 

  • 9 van de 10 jongeren vond het belangrijk dat het vrijwillig gebeurt, zonder er iets voor in ruil te krijgen.
  • Ook vertrouwen is belangrijk. Slechts 15% van de jongeren vond het aanvaardbaar om te kussen met iemand die je niet vertrouwt.
  • Leeftijdsverschil: twee derde van de jongeren vond het niet oké om te kussen met iemand die meer dan 3 jaar jonger is. Kussen met iemand die meer dan 3 jaar ouder is vonden ze minder erg.
  • Uiterlijk is ook belangrijk: 57% van de jongeren vond het niet oké om te kussen met iemand die je niet mooi vindt. Eén derde van de jongeren heeft al eens gekust met iemand die ze niet mooi vonden.
  • Iets meer dan de helft van de jongeren vond het niet oké om te kussen met iemand op wie je niet verliefd bent. Iets minder dan de helft heeft dat wel al eens gedaan.

Wat ze nog belangrijk vinden

  • in een relatie zitten met de partner
  • tijdspanne sinds de eerste ontmoeting
  • vermoeden van een serieuze relatie, het is de ware

Welke motieven hebben jongeren voor hun eerste keer seks? 

Jongeren weten wat ze belangrijk vinden voor hun eerste keer seks. Ze hebben elk wel hun manier om die te benoemen.9

  • het is belangrijk om iets te weten over het leven
  • zich er klaar voor voelen 
  • om de ander te vertrouwen
  • een aantal maanden samen zijn
  • zich goed voelen bij elkaar
  • verliefd zijn
  • ...

Beyers deelt motieven om seks te hebben op in 3 groepen: hij ziet autonome, intimiteits- en gecontroleerde motieven.2

Omdat het leuk, opwindend of spannend is

68% van de jongeren heeft seks omdat ze het leuk, opwindend of spannend vinden. Dat zijn vaker meisjes en vaker jongeren die ervaring hebben met romantische relaties. Dit zijn autonome motieven

Om zich dichter bij hun partner te voelen

81% van de jongeren heeft seks om zich emotioneel dicht bij hun partner te voelen, omdat ze toewijding aan hun partner belangrijk vinden, of omdat ze het belangrijk vinden voor hun relatie. Dit zijn intimiteitsmotieven.

Om controle te hebben over hun leven

Slechts 3% heeft uitgesproken gecontroleerde motieven. Jongens iets vaker dan meisjes. Deze jongeren hebben seks

  • omdat ze zich schuldig zouden voelen als ze het niet deden
  • om hun imago op te krikken
  • om om te gaan met de ontgoochelingen in hun leven

Maagdelijkheid en seks na het huwelijk

Sommige jongeren wachten liever tot aan het huwelijk om seks te hebben. Ze hechten een grote waarde aan maagdelijkheid en vinden dat de juiste persoon wel kan wachten met seks tot na het huwelijk.9

Seks zonder relatie

Seks zonder relatie is voor sommige jongeren oké als beide partners zich er goed bij voelen. Voor anderen is dit not done, om verschillende redenen (Jong & Van Zin, 2017).9  

  • je misbruikt jezelf
  • je krijgt een slechte naam
  • het moet speciaal zijn
  • je moet een band hebben

Hoe beleven jongeren hun eerste keer? 

  • Doorgaans beleven jongens en meisjes hun eerste keer eerder positief.
  • Jongens geven vaker aan dat ze hun eerste keer positief hebben ervaren, en dat ze zich er klaar voor voelden.4
  • Mensen die er klaar voor waren, beleven hun eerste keer ook vaker als positief.4

Pijn bij de eerste keer

Vrouwen die pijn hadden bij hun eerste keer, ervoeren hun eerste keer vaker minder positief, én geven vaker aan dat ze zich er niet klaar voor voelden.

Pijn bij de eerste keer komt vooral voor bij vrouwen (54%), bij mannen had slechts 6% pijn bij de eerste keer.4

Bloed verliezen speelt geen rol

Of een meisje bloedt bij de eerste keer heeft geen bewezen verband met de positieve of negatieve beleving van de eerste keer seks, of met het gevoel er klaar voor te zijn.4

Een relatie hebben beschermt tegen emotionele schade

Een relatie hebben met de eerste seksuele partner beschermt tegen emotionele schade. Wanneer de eerste keer plaatsvond buiten een relatie, wordt dit vaker als negatief ervaren.12

De kwaliteit van de relatie is daarbij van belang: in afwezigheid van voldoende relationele betrokkenheid kan een vroege eerste geslachtsgemeenschap tot emotionele schade leiden ; Shulman et al. 2009).1314

Ook als de relatie stopt kort nadat de eerste geslachtsgemeenschap plaatsvond, kijken jongeren er ook minder positief op terug. Dit geldt meer voor meisjes dan voor jongens (Sprecher et al., 1995).15

Kwaliteit van de besluitvorming

De beleving van de eerste keer seks is vaak ambigu. Jongeren hebben soms conflicterende gevoelens op het moment zelf, en de emoties kunnen veranderen als ze er later op terugkijken.

Vroeg starten met seks leidt niet altijd tot een negatieve beleving. Een Vlaamse kwalitatieve studie naar de beleving van een vroege eerste keer wijst ook op de kwaliteit van de relatie met die eerste partner. Daarnaast is ook van belang

  • dat jongeren zich kunnen voorbereiden en er kunnen naar toeleven
  • dat ze stap voor stap hebben kunnen experimenteren.6