Sciensano verzamelt en publiceert jaarlijks informatie over het aantal hiv- en aidsdiagnoses in België. In 2018 waren er gemiddeld 2,4 nieuwe hiv-diagnoses per dag.1

De medische behandeling van mensen met hiv kent grote vooruitgang, maar de kwaliteit van leven kan beter. Cijfers uit een recente nodenbevraging bij mensen met hiv in Vlaanderen en Brussel.2

Hoeveel mensen hebben hiv in België? 

In 2018 werden in België 882 nieuwe hiv-diagnoses vastgesteld. Dat stemt overeen met 2,4 diagnoses per dag. 

Naar schatting leefden in 2018 19.213 mensen met hiv in België en wisten 1.747 mensen nog niet dat ze hiv hebben.1

De cijfers dalen, maar minder sterk in 2017 en 2018

Tussen 2012 en 2016 daalde het aantal nieuwe hiv-diagnoses aanzienlijk (-26%). Die sterk dalende trend zette zich niet door in 2017 en 2018:

  • Het aantal nieuwe hiv-diagnoses daalde met 27,5% in vergelijking met 2012, het jaar met het hoogste aantal diagnoses. 
  • Het aantal nieuwe hiv-diagnoses daalde met 2% in vergelijking met 2017

Enerzijds zien we dat de hiv-strategie (preventie, testen en behandelen) effectief is, anderzijds ook dat de hiv-epidemie zich snel blijft verspreiden. 

Nieuwe tendensen in de hiv-epidemie

Zowel bij mannen die seks hebben met mannen (MSM) als bij heteroseksuele personen zien we een nieuwe trend in de nationaliteit. 

  • Het aantal nieuwe hiv-diagnoses bij Belgen blijft dalen (50% in 2018).
  • Ook bij Sub-Saharaanse Afrikanen daalt het aantal nieuwe diagnoses (44% in 2018).
  • Bij personen met een niet-Europese nationaliteit zien we aanzienlijk meer hiv-diagnoses bij mensen uit Latijns-Amerika en Azië.

Wie wordt het zwaarst getroffen door hiv?

Mannen die seks hebben met mannen

In 2018 was er weinig evolutie in het aantal hiv-diagnoses bij mannen die seks hebben met mannen (MSM). 

Bij de MSM met de Belgische nationaliteit is er wel een aanzienlijke daling sinds 2012. De daling die we in 2017 zagen, zette zich verder door in 2018.

MSM met de Belgische nationaliteit

  • Het aantal diagnoses bij Belgische MSM daalde met 47% sinds 2012. 
  • In 2018 werd 50% van de nieuwe hiv-infecties gezien bij Belgische MSM. In 2012 was dat nog 70%.

MSM uit andere Europese of uit niet-Europese landen

Bij MSM uit niet-Europese landen neemt het aantal diagnoses toe. In 2018 had 13% van de MSM waarbij hiv werd vastgesteld een Latijns-Amerikaanse nationaliteit en 10% een Aziatische.

Heteroseksuele mannen en vrouwen

In 2018 werd 47% van de nieuw vastgestelde hiv-infecties gezien bij heteroseksuele mannen en vrouwen. Bijna de helft was afkomstig uit Sub-Saharaans Afrika

Wat was de herkomst van deze mannen en vrouwen in 2018? 

  • 44% was afkomstig uit Sub-Saharaans Afrika
  • 34% had de Belgische nationaliteit
  • 10% had een andere Europese nationaliteit
  • 11% had een andere niet-Europese nationaliteit

De daling van het aantal diagnoses bij heteroseksuelen zien we vooral bij personen uit Sub-Saharaans Afrika. In de periode 2012-2018 was er een daling van 52% bij de vrouwen en 61% bij de mannen. 

Leeftijd: belangrijk aandeel 50-plussers

Het aandeel van de 25-49 jarigen daalde tussen 2009 en 2018 en het aandeel van de 50-plussers steeg. 

  • 68% van de hiv-diagnoses vond plaats bij mensen tussen 25 en 49 jaar
  • 20% van de hiv-diagnoses werd vastgesteld bij 50-plussers
  • 11% werd vastgesteld bij jongeren (15-24 jaar)
  • 1% is jonger dan 15 jaar

Hoeveel hiv-patiënten zijn er in behandeling?

In 2018 werden 16.673 hiv-patiënten medisch opgevolgd in België. Sciensano stelt een gelijkmatige stijging vast van het aantal hiv-patiënten in medische opvolging, met een gemiddelde toename van 675 nieuwe patiënten per jaar. 

  • De groep hiv-patiënten in medische opvolging veroudert: 41% van de patiënten was ouder dan 50 jaar in 2018. 
  • De meerderheid (65%) van de hiv-patiënten in medische opvolging zijn mannen.
  • 55% van de patiënten is Belgisch, 29% is afkomstig uit Sub-Saharaans Afrika.

Hoeveel mensen zijn gestart met PrEP? 

PrEP is een behandeling voor mensen zonder hiv die een grote kans lopen om besmet te worden. PrEP vervangt het condoom niet, het is een aanvulling. 

Vanaf 1 juni 2017 is de terugbetaling door de ziekteverzekering geregeld. Vanaf 1 juni 2017 tot 31 december 2018 zijn 2.412 mensen voor het eerst gestart met een PrEP behandeling

99% onder hen was man, 99% was MSM, 82% onder hen was Belg en 52% bevond zich in de leeftijdsgroep 25-39 jaar. 

Hoeveel mensen met hiv kregen nog geen diagnose?

Naar schatting leefden in 2018 19.213 mensen met hiv in België, maar niet iedereen kent zijn hiv-status.

In 2018 waren al 17.466 personen met hiv geregistreerd. Naar schatting 1.747 mensen hebben nog geen hiv-diagnose gekregen. Van alle personen die leven met hiv, is 9,1% hiervan onwetend, volgens Sciensano.

Volgens die berekening weet 9,1% van alle mensen die met hiv leven in België, dus niet dat ze seropositief zijn. 

Waarom snel testen en behandelen?  

Omdat makkelijk testen en snel behandelen een vorm van preventie is.

97% van de mensen met hiv die opgevolgd worden door een Hiv-Referentiecentrum kregen in 2018 hiv-medicatie.

De personen die in 2018 een behandeling opstartten, bereikten in de meeste gevallen (97%) een gecontroleerde virale lading (minder dan 200 viruskopijen per ml bloed) binnen de 6 maanden. Vanaf dan kan hiv niet langer overgedragen worden.

Wat is de levenskwaliteit van mensen met hiv? 

De kwaliteit van leven van mensen met hiv kan beter. Dat blijkt uit een recente bevraging.2

Stigma en vooroordelen over hiv

Stigma blijft het belangrijkste probleem voor mensen met hiv. Voor 41% is minder stigma in de samenleving de belangrijkste nood om beter te kunnen leven met hiv.

Bijna alle mensen met hiv zijn zeer voorzichtig om het iemand te vertellen (85%) En ze zijn bezorgd dat anderen het doorvertellen (69%). De helft denkt dat de meeste mensen met hiv afgewezen worden (49%). Ze getuigen over negatieve behandeling, afwijzing en uitsluiting als mensen het te weten komen. Dit stigma belemmert hen om open over hiv te spreken en zichzelf te zijn. En het zorgt voor angst en isolatie. 

Het taboe op hiv is het hoogst bij mensen van Afrikaanse origine, in landelijke gebieden en bij mensen met een recente diagnose.

Weinig sociale steun

Mensen met hiv ervaren weinig sociale steun: 43% van de mensen met hiv hebben die ervaring.

Mensen van Afrikaanse origine en mensen met een recente diagnose ervaren nog minder steun: respectievelijk 58% en 62% voelt zich niet gesteund. Ter vergelijking: bij de ‘gemiddelde Vlaming’ is dat 15%

Eén op zeven vertelt het aan niemand

De meeste mensen (86%) hebben hun hiv-status verteld aan anderen. Toch vertelt ongeveer één op zeven (14%) het aan niemand en kent 18% geen enkele andere persoon met hiv.

Het is niet omdat je vertelt over je hiv-status, dat anderen ook openstaan voor een gesprek over hiv. Integendeel: bij 41% van de mensen die het vertelden, stond hun omgeving er niet of in beperkte mate voor open.

Ook dat kan bijdragen aan isolement en minder sociale steun ervaren. Hiv bespreekbaar maken verdient dus blijvende aandacht in campagnes. 

Discriminatie van mensen met hiv

Voelen mensen met hiv zich nadelig behandeld door hun hiv-status? 65% heeft dit ooit meegemaakt. Discriminatie doet zich het vaakst voor in de naaste omgeving van mensen met hiv: nieuwe (seks)partners (36%), vrienden (21%) en bestaande partners (20%). Mensen met hiv ervaren vooral afwijzing en uitsluiting. 

Discriminatie in de zorgsector

Buiten de naaste omgeving doet discriminatie zich het meest voor in de zorgsector: bijna één op drie (31%) heeft dit ervaren. Vooral in de ziekenhuiscontext (10%) en bij tandartsen (9%). Deelnemers aan de bevraging gaven enkele treffende voorbeelden van een aparte en negatieve behandeling. Zo werd 16% ooit zorg geweigerd.

Impact van hiv op mentaal welbevinden

80% van de mensen met hiv ondervindt weinig invloed van hiv in zijn/haar beroeps-, sociaal- en privéleven. 40% geeft wel aan dat hiv een negatieve impact heeft op zijn/haar levenstevredenheid en 41% op de seksuele tevredenheid.

Het meest opvallend is de angst dat potentiële partners hen afwijzen als ze vertellen over hun hiv-status (61%). Deze angst is nog groter bij mensen met een recente diagnose (78%). Bijna de helft (46%) weet ook niet goed hoe dit te vertellen. 

Geestelijke gezondheid en depressies

De geestelijke gezondheid van mensen met hiv is een belangrijk aandachtspunt. Mensen met hiv hebben bijna dubbel zo vaak ooit een gediagnosticeerde depressie dan de algemene bevolking (26% tegenover 15%).

Vooral mensen met een recente diagnose scoren slechter: de helft heeft psychische klachten die variëren van mild tot ernstig. De diagnose hiv is voor velen een ingrijpende ervaring, die hun situatie en toekomstperspectief op losse schroeven zet.

Positief omgaan met eigen status

Naast de negatieve impact van hiv hebben peilde Sensoa ook naar de aanwezigheid van positieve coping-mechanismen. De meeste mensen (70%) met hiv aanvaardden hun hiv-status en integreerden hiv in hun leven.

Toch voelt ook een ruime groep zich beschaamd om hiv te hebben (36%), zeker mensen met een recente diagnose (56%). Een minderheid heeft een negatief hiv-zelfbeeld: zich vuil (18%) of een slecht persoon (16%) voelen.

Therapie goed opgevolgd

Wat de behandeling betreft, doen mensen met hiv het goed. Bijna alle deelnemers nemen hiv-medicatie (96%), hebben een goede therapietrouw (96%) en een ondetecteerbare virale lading (89%).

Dat wil zeggen dat ze hiv niet meer kunnen overdragen via seks. Ze zijn ook heel tevreden over de zorg in Hiv-Referentiecentra (90%).

Hoe hiv-verspreiding voorkomen? Combinatiepreventie

Om de verdere verspreiding van hiv te voorkomen, moeten we blijven inzetten op verschillende maatregelen:

  • sensibiliseren over veilig vrijen
  • condooms en glijmiddel zoveel mogelijk ter beschikking stellen
  • meer en makkelijk testen op hiv
  • mensen die positief testen snel behandelen
  • PrEP-gebruik promoten bij mensen met een verhoogde blootstelling aan hiv
  • huisartsen en gezondheidswerkers stimuleren om proactief over seksuele gezondheid te praten én om de hiv-test voor te stellen