Behalve hiv komen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) vrij veel voor bij jongeren. Praten over soa's en hiv blijft dus belangrijk. Werk aan kennis over soa's, maar ook aan attitudes en vaardigheden. Praat over veilig vrijen en correct condoomgebruik.

Vragen van jongeren over soa's en hiv  

  • Wat is ziek zijn?
  • Kan je ziek worden door knuffelen of kussen?
  • Wat is aids? Wat is een virus? 
  • Kun je zien of iemand seropositief is? 
  • Vanaf hoeveel weken kan je een soa-test doen na seks zonder condoom?  
  • Welke soa's komen het meest voor? 
  • Hoe voorkom ik dat een condoom scheurt of afglijdt? 
  • Weten mijn ouders het als ik een soa-test of hiv-test laat doen?  

Bekijk de vragen over soa's en hiv op Allesoverseks.be

Meer informatie over soa's en hiv

  • De meest voorkomende soa's bij jongeren vanaf 15 jaar zijn chlamydia en genitale wratten
  • Homojongens zijn een zeer kwetsbare groep voor hiv en andere soa's.
  • Hiv is in België geen dodelijke aandoening meer. Als je elke dag je medicatie neemt, kan je het virus niet meer overdragen aan je partner. 

Check de feiten en cijfers over hiv in België

Check de feiten en cijfers over soa's in België

Bekijk de info over soa's op Allesoverseks.be

Hiv en soa's in de seksuele ontwikkeling 

  • Jongere kinderen hebben al interesse voor lichaamshygiëne en ziek of gezond zijn. 
  • Bij kinderen van de derde graad lager onderwijs kan je al de basics over soa's meegeven. 
  • Jongeren beginnen stap voor stap aan seks. Eén vijfde van de 15-jarigen heeft al seks gehad. Maar orale seks gebeurt vaak al vroeger en kan ook risicovol zijn. 
  • Ongeveer de helft van de 17-18-jarigen had al een eerste ervaring met geslachtsgemeenschap.

Lestips voor een les over soa's en hiv

Werk niet alleen aan kennis over soa's, maar ook aan attitudes en vaardigheden rond condoomgebruik.

Start met de basiskennis

Gebruik geen foto's van soa's

Sommige leraren gebruiken graag foto’s van vergevorderde symptomen, of vragen de leerlingen om symptomen bij de juiste soa te plaatsen.

We raden dit af, omdat de klemtoon vooral op preventie moet liggen. Als jongeren zich op tijd laten behandelen, komen die erge symptomen niet voor. En je kan ook een besmettelijke soa hebben zonder klachten, bijvoorbeeld chlamydia.

Jongeren laten zich dus best nakijken als ze onveilige seks hadden, ook als ze geen klachten hebben. Lees meer over de soa-test

Bespreek de misverstanden

Er bestaan nog altijd misverstanden over de wijze waarop hiv en andere soa's worden overgedragen. Zo denken sommige mensen dat je hiv kan krijgen door met iemand een glas te delen. 

Veel besmettingen gebeuren binnen een vaste relatie. Vaak omdat de partners beslist hebben om geen condoom meer te gebruiken, zonder zich vooraf te laten testen.

Maak jongeren bewust van de risico's

Jongeren voelen zich niet 'at risk' voor soa's. Heterojongeren maken zich vooral zorgen over een ongeplande zwangerschap en wisselen het condoom veelal snel in voor de pil. Terwijl ze beter anticonceptie en condoom (tegen soa's) samen gebruiken (de double dutch-methode).

Ook homojongens beseffen nog onvoldoende hoe groot het risico op besmetting met hiv of een andere soa wel is. 

Praat over condoomgebruik

Laat de leerlingen oefenen met een condoom over een demonstratiepenis.  

Vraag de leerlingen welke gevoelens ze hebben bij het condoom. Associëren ze condoomgebruik met losse relaties en een teken van wantrouwen?

Laat leerlingen hun communicatievaardigheden goed oefenen. In de klas zeg je makkelijk dat je een condoom belangrijk vindt. Maar durf je het als jongere ook op een intiem moment? Welke zin voelt voor hen comfortabel om een condoom voor te stellen? 

Genderstereotypen, taboes, schaamte- of schuldgevoelens zijn drempels om een condoom te gebruiken. En ook om hulp te zoeken als je toch een soa hebt. Probeer die dus tegen te gaan. Voorlichting over soa’s die gendernormen aankaart levert vaker positieve effecten op.1

Blijf realistisch: een condoom is niet altijd leuk

Sommige mensen hebben een gevoelige eikel. Voor anderen is een condoom echt niet leuk. Geef dus geen boodschappen als 'condooms zijn leuk' of 'je voelt het verschil helemaal niet'. Of het leuk is of niet, doet er niet zoveel toe. Het is belangrijk. Je wil elkaar toch niet besmetten? 

Praat ook over andere aspecten van veilig vrijen

Veilig vrijen gaat niet alleen over condoomgebruik. Wat kan je nog bespreken? Veilig vrijen gaat ook over

  • praten met je partner
  • je laten testen op soa's
  • naar de dokter gaan als je iets abnormaals merkt
  • anticonceptie gebruiken om ongeplande zwangerschap te voorkomen 
  • medicatie gebruiken als je hiv hebt

Lees meer over veilig vrijen

Werk aan solidariteit met mensen met hiv

Over seropositieve mensen bestaan angstgevoelens, discriminerende opvattingen en vooroordelen. Dit stigma heeft een negatieve impact op hun welzijn. 

Een kind of jongere kan zelf seropositief zijn

Soa's en hiv zijn voor veel jongeren een ver-van-mijn-bedshow. Vaak brengen ze die in verband met homoseksualiteit of marginaliteit. 

Hiv komt bij jongeren steeds minder voor, maar het blijft mogelijk dat een jongere in je klas seropositief is of iemand kent met hiv. 

Heb je daar als professional vragen over? Lees de informatie veiligheid en dagelijkse omgang

Een tip voor leraren: zorg dat je goed geïnformeerd bent!
Patrick Reyntiens, Sensoa

Leerdoelen en leerlijn voor voorlichting over soa's en hiv - basisonderwijs

Jongere kinderen hebben al interesse voor lichaamshygiëne en ziek of gezond zijn.

    Kleuters (3-6 jaar)

    Thema: wat is ziek zijn?

    Leerdoel: de leerlingen kennen enkele basisconcepten over ziek zijn

    Bespreek: ziek of gezond zijn

    Vraag aan de leerlingen welke ziektes ze kennen, en hoe dit voelt: griep, verkoudheid, gebroken arm, kanker.

    Bespreek: ziek worden van kussen of knuffelen

    Je kan ziek worden van kussen of knuffelen als de ander verkouden is of de griep heeft.

    Bespreek: hoe kan je genezen? 

    Voor de meeste ziektes kan je medicijnen nemen en dan word je snel weer beter.

      Kinderen (6-9 jaar)

      Thema: wat is ziek zijn?

      Leerdoel: de leerlingen kennen enkele basisconcepten over ziek zijn

      Bespreek: ziek of gezond zijn

      Vraag aan de leerlingen welke ziektes ze kennen, en hoe dit voelt: griep, verkoudheid, gebroken arm, kanker.

      Bespreek: ziek worden van kussen of knuffelen

      Je kan ziek worden van kussen of knuffelen als de ander verkouden is of de griep heeft.

      Bespreek: hoe kan je genezen? 

      Voor de meeste ziektes kan je medicijnen nemen en dan word je snel weer beter.

      Kinderen (9-12 jaar)

      Thema: wat is een soa? 

      Leerdoel: de leerlingen hebben basiskennis over de risico's van onveilige seks

      Bespreek: hoe weet je of je een soa hebt? 

      • Als mensen seks hebben kunnen ze een ziekte aan elkaar doorgeven: een soa of seksueel overdraagbare aandoening.
      • Soa’s kunnen pijn, jeuk of roodheid op je penis of vagina creëren.
      • Je kan ook besmet worden zonder dat je dat merkt, maar enkel tijdens seks.
      • Je kan je bij de dokter laten testen om het zeker te weten.

      Thema: condoom en veilig vrijen

      Leerdoel: de leerlingen weten dat ze de kans op ziektes en ongevallen kunnen verminderen door voorzorgen te nemen

      Bespreek: wat is veilig vrijen? 

      • Je kan een zwangerschap voorkomen door het condoom of de pil of een ander anticonceptiemiddel te gebruiken. Je kan een condoom gebruiken om soa’s te voorkomen.

      Bespreek: hoe gebruik je een condoom? 

      • Laat leerlingen een keer een condoom uitpakken en vasthouden, zodat ze al een keer vertrouwd worden met het glibberigheid en elasticiteit van een condoom.
      • Je bent pas klaar om op een veilige manier seks te hebben als je open kan praten over seks en condooms, en een condoom correct kan aandoen. 

      Bespreek: wie moet een condoom meenemen? 

      • Je moet pas een condoom op zak hebben als je interesse in seks begint te hebben.
      • Je wil allebei niet zwanger worden of een soa krijgen. Dus heb je best allebei een condoom bij. 

      Leerdoelen en leerlijn voor voorlichting over soa's en hiv - secundair onderwijs

      Jongeren hebben niet alleen kennis nodig over soa's en hiv, maar ook vaardigheden en attitudes zijn belangrijk om soa's te voorkomen. 

      Eerste graad (12-14 jaar)

      Thema: wat is een soa?  

      Leerdoel: de leerlingen weten hoe soa's en hiv worden overgedragen, wat de gevolgen kunnen zijn.

      Bespreek: basiskennis over soa's

      Wat zijn soa's, hoe kan je een soa krijgen, symptomen, wanneer je laten testen, hoe behandelen. Deze informatie vind je op Allesoverseks.be/soa's en hiv 

      Thema: jezelf en anderen beschermen

      Leerdoelen 

      • de leerlingen weten hoe ze zich kunnen beschermen tegen soa's en zich laten behandelen
      • kunnen een condoom consequent en correct gebruiken
      • kunnen hun gevoelens over veilig vrijen bespreken
      • weten waar ze terecht kunnen met vragen over soa's

      Bespreek: hoe kan je je beschermen? 

      • Je kan je tegen de meeste soa’s beschermen met een condoom.
      • Een condoom kan je vinden in de supermarkt of bij de apotheker.
      • Hoe gebruik je een condoom? Laat de leerlingen oefenen met een demonstratiepenis.
      • De pil en het spiraal beschermen niet tegen soa’s. 

      Bespreek: hoe praat je over veilig vrijen?

      • Hoe ga je om met emoties en verschillende verwachtingen tegenover veilig vrijen? Vraag de leerlingen welke gevoelens ze hebben bij het gebruik van een condoom en andere anticonceptiemiddelen. 
      • Vraag aan de leerlingen hoe ze aan hun partner zouden vragen om een condoom te gebruiken. 

      Bespreek: hoe kan je je laten behandelen? 

      • Sommige soa’s zijn makkelijk te behandelen, andere moeilijk. Lees meer over de behandeling van soa's
      • De dokter doet een test en schrijft dan medicatie voor.
      • Als jongere mag je zelf kiezen bij welke dokter je gaat. Dat moet niet je vaste huisarts zijn. De arts heeft beroepsgeheim en mag dus niets zeggen tegen je ouders of partner. 

      Thema: hulp zoeken

      Leerdoel: leerlingen kunnen informatie, hulp en steun vinden als ze vragen of problemen hebben.

      • Vraag de leerlingen naar wie ze zouden stappen met vragen over soa’s. Ze kunnen terecht bij een leraar, het CLB, Awel of de huisarts.
      • Informatie vinden ze op Allesoverseks.be

      Tweede graad (14-16 jaar)

      In de tweede graad kan je dieper ingaan op de communicatie en gevoelens over (on)veilig vrijen.

      Thema: wat is een soa?  

      Leerdoel: leerlingen weten hoe soa's en hiv worden overgedragen, wat de gevolgen kunnen zijn.

      Bespreek: wat zijn soa’s en hiv, hoe herken je ze en hoe verspreiden ze zich? 

      • Ook als je een nieuwe partner hebt is het belangrijk om je allebei te laten testen voor je het condoom weglaat. Je nieuw lief beseft misschien zelf niet dat hij of zij al een soa heeft opgelopen. 

      Thema: jezelf en de ander beschermen 

      Leerdoel: jongeren hebben een positieve houding tegenover veilig vrijen en durven onderhandelen over condoomgebruik

      Bespreek: hoe ga je om met emoties en verwachtingen over (veilig) vrijen?  

      • Vraag de leerlingen welke gevoelens ze hebben bij onveilige seks. Hoe zouden ze zich voelen na onveilige seks? Of als ze iemand anders hebben besmet? Zouden ze alleen naar de huisarts durven gaan? 
      • Laat hen oefenen met het onderhandelen over een condoom als hun partner er geen wil gebruiken. Wie moet volgens hen voor een condoom zorgen? Wie moet het voorstellen? Ben je een slet als je een condoom op zak hebt? 

      Bespreek: hoe kan je je laten behandelen? 

      Geef uitleg over de soa-test: waar kan je die krijgen, hoe verloopt dat, hoe lang moet je wachten op de resultaten.

      Derde graad (16-18 jaar)

      In de derde graad kan je meer stilstaan bij de gevoelens en bij stigma. Wat zou je voelen bij een mogelijke besmetting? Wat zou je denken over iemand anders die besmet is?

      Thema: wat is een soa?  

      Leerdoel: leerlingen weten hoe soa's en hiv worden overgedragen, wat de gevolgen kunnen zijn.

      Bespreek: wat zijn soa’s en hiv, hoe herken je ze, hoe verspreiden ze zich? 

      Gebruik de informatie op Allesoverseks.be/soa's en hiv


      Thema: jezelf en de ander beschermen 

      Leerdoel: leerlingen weten dat een condoom hen beschermt en kunnen onderhandelen over condoomgebruik.

      Bespreek: hoe kan je je beschermen?  

      Bespreek: condoom in een relatie

      • Bespreek de invloed van alcohol, schaamte of verlegenheid, machtsonevenwicht.
      • Vraag aan de leerlingen hoe zij zouden nagaan of ze risico lopen op een soa bij een nieuwe partner. 
      • Bespreek: wanneer is een soa-test nodig?
      • Emoties en verwachtingen over veilig vrijen kunnen verschillen. 
      • Hoe zouden zij hun partner vragen om zich te laten testen? 
      • Laat hen oefenen: hoe vraag je bij de dokter om een soa-test?

      Thema: psychosociale impact van een soa 

      Leerdoel: leerlingen weten wat de gevolgen kunnen zijn van een soa.

      Bespreek: welke impact heeft een soa op je leven?  

      Bespreek de mogelijke gevolgen van soa's als je je niet laat testen en behandelen. Bij chlamydia kan dat bijvoorbeeld onvruchtbaarheid zijn.

      Maar er zijn ook mentale gevolgen. Er ligt nog een stigma op hiv en andere soa’s. Meer over leven met hiv.


      Thema: behandeling van hiv

      Leerdoel: leerlingen weten dat hiv niet overdraagbaar is als een persoon elke dag de medicatie neemt. 

      Bespreek: niet detecteerbaar = niet overdraagbaar

      Als een persoon met hiv elke dag medicatie neemt, dan daalt de virale lading in het bloed tot op het punt dat het niet meer detecteerbaar is met de huidige tests. Het virus kan dan niet meer overgedragen worden. 

      Lesmaterialen over soa's en hiv

      Demonstratiepenis

      Les- en vormingsmateriaal | Van 12 tot 25 jaar
      AankopenDownloadenOntlenen

      Demonstratiepenis om het juiste gebruik van een condoom te demonstreren.

      Better safe than soa

      Spelmateriaal | Van 14 tot 18 jaar
      AankopenDownloadenOntlenen

      Bestel of ontleen dit spel

      Tussen de lakens - lespakket

      Lies Verhetsel, Antonella Ciccarone
      Les- en vormingsmateriaal | Van 10 tot 17 jaar
      AankopenDownloadenOntlenen

      Dit lespakket voor seksuele voorlichting bevat een module over anticonceptie

      SOS SOA -lespakket

      Bart Degryse & Leen De Schutter
      Les- en vormingsmateriaal | Van 12 tot 25 jaar
      AankopenDownloadenOntlenen

      Informeer jongeren in je klas of groep over soa's, veilig vrijen, condoomgebruik en leven met hiv.

      Opleiding voor professionals over soa's en hiv

      Spijker je kennis bij over seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) en hiv. Welke info heb je nodig om met de juiste kennis voor een klas of groep te staan?

      Onrust in je organisatie omwille van hiv? Deze opleiding leert je team respectvol, correct en professioneel handelen.

      Hoe praat Patrick over hiv in de klas? Praktijkverhaal

      Patrick Reyntiens van Sensoa brengt regelmatig een getuigenis op school over leven met hiv