Een les over de puberteit gaat over lichamelijke veranderingen, maar ook over de gevoelens daarbij. Bekijk de lestips, materialen en de leerlijn.

Vragen van kinderen over de puberteit

Kinderen (9-12 jaar) hebben veel vragen over de puberteit, zoals

  • Wanneer kom ik in de puberteit?  
  • Waarom krijg ik lichaamshaar? 
  • Wat gebeurt er in de puberteit? 
  • Wat is de groeispurt?  
  • Wat zijn hormonen? 

Lees over puberteit op Allesoverseks

Puberteit in de seksuele ontwikkeling

  • De puberteit begint ongeveer rond 11 jaar en duurt tot 18 jaar
  • Meisjes starten ongeveer 2 jaar vroeger dan jongens
  • Hormonen zetten de veranderingen in gang
  • Pubers zijn vaak onzeker over die veranderingen

Lees meer over seksuele ontwikkeling

Kinderen voorbereiden op wat ze later gaan ontdekken, dat maakt me blij
Ilse Mattens, pedagogisch begeleider in de Wereld van Kina, Gent

Tips voor een les over de puberteit

Zorg voor een veilige sfeer  

Maak bij het begin van je les enkele afspraken om een veilige ruimte te creëren. Je kan dat doen aan de hand van de PICKASOLL-regels. Schrijf ze op het bord, zodat je er tijdens de les naar kan verwijzen.

Werk aan zelfwaardering, zorg voor steun

Kinderen en jongeren hebben het vaak moeilijk met hun veranderende lichaam: ‘Ben ik wel normaal?’. Ze vinden het heel geruststellend als ze horen dat hun leeftijdsgenoten dezelfde onzekerheden hebben.

Ons lichaamsbeeld is minder afhankelijk van kennis dan we denken. Vooral de zelfwaardering die kinderen van thuis uit mee krijgen is belangrijk. Pestgedrag zorgt voor onzekerheid. 

Onderstreep dus regelmatig de boodschap dat iedereen trots mag zijn op zijn lichaam en dat pestgedrag niet oké is. 

Bespreek hoe het lichaam verandert 

Praat over lichaamsbouw, beharing, borsten, stem. Kijken ze uit naar die veranderingen of zijn ze ook bang?

Omdat hun lichaam verandert, moeten jongeren ook op nieuwe manieren voor hun lichaam zorgen:

  • Vertel over puistjes, borstgroei, haargroei
  • Hoe ga je om met ongepaste erecties?
  • Vertel over menstruatie, zaadlozing en witverlies 

Welke lichamen zien ze in de media? 

Vraag aan je leerlingen welke lichamen ze in de (sociale) media zien. Lijken deze mensen op de mensen in hun omgeving? Wat maakt mensen mooi?

Verwijs door naar goede hulpbronnen

Check of je leerlingen goede hulpbronnen kennen.

Basisonderwijs: leerdoelen en leerlijn voor een les over puberteit

Vorming over de puberteit betekent werken aan kennis. Maar ook aan de ontwikkeling van communicatievaardigheden en attitudes.

Leer jongeren praten over hun ontwikkeling en hun gevoelens daarbij.

    Kinderen (9-12 jaar)

    Leerdoelen

    • De leerlingen weten hoe hun lichaam verandert in de puberteit.
    • verzorgen hun lichaam op een veilige manier
    • kunnen praten over de emoties die gepaard gaan met de puberteit

    Bespreek: hoe verandert je lichaam in de puberteit?   

    • Geef uitleg over over hormonen, lichaamsgroei, lichaamsbouw, beharing, borsten, stem, geslachtskenmerken, menstruatie en zaadlozing. Lees meer over de puberteit
    • Belangrijke boodschappen: elk lichaam is anders, elk lichaam is oké, meisjes veranderen iets vroeger dan jongens.

    Bespreek: hoe verzorg je je lichaam? 

    Geef uitleg over lichaamsverzorging. Lees de tips bij puberteit.

    Bespreek: wat denk je over je lichaam? 

    • Vraag wat ze mooi vinden aan hun lichaam
    • Vraag wat mensen mooi maakt, behalve hun uiterlijk.

    Secundair onderwijs: leerdoelen en leerlijn voor een les over puberteit

    Eerste graad (12-14 jaar)

    Leerdoelen

    • De leerlingen weten hoe hun lichaam verandert in de puberteit
    • verzorgen hun lichaam op een veilige manier
    • kunnen praten over de emoties die gepaard gaan met de puberteit

    Bespreek: hoe verandert je lichaam tijdens de puberteit?  

    • Vraag aan de leerlingen om veranderingen op te noemen. Kan aan bod komen: secundaire geslachtskenmerken, je geslachtsdelen veranderen, je eerste menstruatie, spontane erecties of natte dromen, je humeur schommelt door de grote hoeveelheid hormonen in je bloed. 
    • Wat ervaren ze als positief? En welke veranderingen vinden ze minder leuk?   
    • Toon verschillende soorten penissen en vulva's om aan te tonen dat er een enorme diversiteit is. Je vindt verschillende tekeningen van het lichaam op Allesoverseks.be.   

    Bespreek: hoe verzorg je je lichaam?   

    Geef uitleg over lichaamsverzorging. Lees de tips bij puberteit.

    Bespreek: hoe denk jij over je lichaam en hoe komt dat?   

    • Vraag de leerlingen om het ideale lichaam van hun partner te beschrijven. Van waar komt dit beeld?  
    • Praat over schoonheidsidealen en over ideale lichamen in de media.
    • Vraag de leerlingen of ze zich soms onzeker voelen over hun lichaam. Hebben ze tips voor elkaar om zich beter te voelen over hun lichaam? 

    Tweede graad (14-16 jaar)

    Leerdoelen

    • De leerlingen weten hoe hun lichaam verandert in de puberteit: beharing, hormonen, geslachtskenmerken, menstruatie, zaadlozing
    • verzorgen hun lichaam op een veilige manier
    • kunnen praten over de emoties die gepaard gaan met de puberteit

    Bespreek: hoe verandert je lichaam tijdens de puberteit?  

    Bekijk de leerlijn voor de eerste graad 

    Bespreek: hoe denk jij over je lichaam en hoe komt dat?

    Bekijk de leerlijn voor de eerste graad

    Lesmaterialen over de puberteit

    De dokter Bea show - lesmodules

    Sensoa en KetNet
    Audiovisueel materiaal | Van 9 tot 12 jaar
    AankopenDownloadenOntlenen

    Online lesmateriaal op basis van de populaire tv-show. Module 5 gaat over grenzen.

    'k Zag 2 beren - werkmap

    Erika Frans
    Les- en vormingsmateriaal | Van 3 tot 11 jaar
    AankopenDownloadenOntlenen

    Lesmap over relaties en seksualiteit. Ook met methodieken over de puberteit.

    Tussen de lakens: basismodule lichaam

    Lies Verhetsel, Antonella Ciccarone
    Les- en vormingsmateriaal | Van 10 tot 17 jaar
    AankopenDownloadenOntlenen

    Basismodule Tussen de lakens voor jongeren over het lichaam.

    TAG - magazine

    Frank Pollet
    Informatief materiaal | Van 12 tot 15 jaar
    AankopenDownloadenOntlenen

    Gratis dubbelzijdig magazine voor 12- tot 15-jarigen over puberen, relaties en seksualiteit.

    Voorlichtingsboekjes over de puberteit vind je in de Leermiddelenbank van Sensoa.

    Opleiding voor professionals over seksuele opvoeding

    In deze opleiding leer je praten met kleuters en kinderen over relaties, lichaam en seksualiteit. We passen de inhoud aan aan jouw setting of doelgroep.

    Leer met jongeren praten over seksualiteit en relaties. Programma opbouwen, lesmaterialen, begeleidershouding

    Hoe vertelt Ilse over de puberteit? Praktijkverhaal

    Ilse is pedagogisch begeleider in De Wereld van Kina in Gent. Voor kinderen en jongeren vind je hier de tentoonstellingen 'k Zag 2 Beren' en 'Goede Minnaars'.