Jongeren met een beperking hebben dezelfde verlangens en dezelfde seksuele en reproductieve rechten als andere jongeren. Maar de groep is heel divers en hun noden en behoeften kunnen heel uiteenlopend zijn. Dat vraagt dus om een aanpak op maat.

Opgroeien met een beperking: wat betekent dat voor jongeren?

Opgroeien met een beperking heeft een impact op de seksualiteitsbeleving van jongeren. Houd daarom rekening met een aantal aandachtspunten.

Disharmonisch ontwikkelingsprofiel 

Bij een jongere met een beperking staan de verstandelijke, de emotionele en fysieke ontwikkeling niet altijd op hetzelfde peil. Dat is een disharmonisch profiel.

Vooral de emotionele ontwikkeling verloopt vaak trager. Daardoor kan de jongere nog seksueel gedrag vertonen dat bij een lager ontwikkelingsniveau hoort.

Verminderd grensgevoel

Jongeren met een beperking worden dikwijls op een functionele manier aangeraakt (verzorging, therapie, hulp bij aan- en uitkleden). En vaak door wisselende mensen. Dat kan aanleiding geven tot een verminderd grensgevoel.

Dat kan er op zijn beurt toe leiden dat deze jongeren minder weerbaar zijn of seksueel grensoverschrijdend gedrag stellen.

Wil je daar meer over weten, lees dan Buiten de lijnen, het Sensoa Vlaggensysteem voor kwetsbare jongeren. 

Minder kans om te experimenteren

Jongeren met een beperking staan bijna constant onder toezicht en de omgeving neemt vaak een overbeschermende houding aan.

Op die manier krijgen jongeren met een beperking minder kans om te experimenteren. Daardoor missen jongeren met een beperking leerrijke ervaringen en krijgen ze nog minder kansen om hun grenzen te leren kennen.

Specifieke informatie ontbreekt of moeilijk bereikbaar

  • Jongeren met een beperking hebben minder capaciteiten of minder kanalen om aan informatie te komen.
  • Specifieke informatie over hun aandoening ontbreekt vaak. 

Hoe voorlichting aanpassen aan hun behoeften?

Seksuele vorming aan jongeren met een beperking gaat over dezelfde inhouden als bij andere jongeren, maar is aangepast aan hun niveau van functioneren, hun vragen en behoeften. De concrete beperkingen kunnen heel verschillend zijn.

  • Een jongere met fysieke beperkingen en normale begaafdheid kan je niet vergelijken met een jongere met ernstige verstandelijke beperkingen.
  • Een blinde jongere heeft weer andere specifieke vragen.
  • Ook hun concrete behoeften zijn zeer uiteenlopend, afhankelijk van de context waarin de jongeren opgroeien.

Seksuele vorming aan jongeren met een beperking vraagt dus om maatwerk

Let op: deze jongeren leren veel door de dagelijkse omgang. Heb dus oog voor hun rechten, hun noden en privacy. Dat vormt de grondslag van een geslaagde seksuele vorming.

Tips voor seksuele vorming aan jongeren met een beperking

  • Gebruik indien nodig materiaal dat is aangepast aan de beperking.
  • Gebruik materiaal dat aantrekkelijk is voor de jongere: niet kinderachtig of saai.
  • Gebruik concreet materiaal: tekeningen, fotomateriaal, voorwerpen.
  • Herhaal het aanbod regelmatig en varieer in het materiaal dat je gebruikt.
  • Gebruik geen verbloemende of onduidelijke termen.
  • Gebruik niet teveel woorden.

Kies materialen en methodieken voor hun ontwikkelingsniveau

Je kan seksuele vorming geven in individueel verband of in de klasgroep. Houd bij de keuze van materialen en methodieken zoveel mogelijk rekening met het ontwikkelingsniveau van de jongeren.

Er bestaat materiaal voor jongeren met specifieke beperkingen, maar ook materiaal voor andere doelgroepen zoals kleuters of volwassenen kan een inspiratiebron zijn.

In de Leermiddelenbank van Sensoa kan je zeker geschikte materialen vinden:

Buiten de lijnen - pakket

Erika Frans, Karen De Wilde, Kristin Janssens, Willy Van Berlo & Oka Storms
Van 3 tot 17 jaar
AankopenDownloadenOntlenen

Een pakket voor professionals over seksueel (grensoverschrijdend) gedrag van kwetsbare kinderen en jongeren.

Kunstvagina

Les- en vormingsmateriaal | Van 12 tot 25 jaar
AankopenDownloadenOntlenen

Driedimensionaal voorlichtingsmateriaal van een vagina met schaamlippen, schaamhaar, clitoris en anus.

Vrienden & Vrijers

Les- en vormingsmateriaal | Van 16 tot 25 jaar
AankopenOnline bekijkenOntlenen

Methodiek met 135 afbeeldingen om in gesprek te gaan over het lichaam, vriendschap, partners, seksualiteit en weerbaarheid.

Liefde & seks

geen auteur
Audiovisueel materiaal | Van 14 tot 17 jaar | Jongeren met een beperking
AankopenDownloadenOntlenen

Film bruikbaar voor de seksuele en relationele vorming van dove pubers en adolescenten vanaf 14 jaar.

Opleidingen over seksuele opvoeding en beperking

Hoe voer je een face to face gesprek over seks en relaties? Hoe ga je in op individuele hulpvragen? Opleiding voor hulpverleners of begeleiders van jongeren.

Leer seksueel gedrag van jongeren correct inschatten en gepast reageren met het Vlaggensysteem