Verwachtingen over meisjes en jongens beïnvloeden de seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Daarom is lesgeven over gender een belangrijk onderdeel van relationele en seksuele vorming. Ontdek de tips en lesmaterialen.

Vragen van jongeren over gender

  • Als een meisje graag voetbalt, is ze dan lesbisch?
  • Zijn jongens altijd sterker dan meisjes?
  • Hoe ontstaan verschillen tussen meisjes en jongens?
  • Willen mannen dat vrouwen het initiatief nemen bij seks?
  • Wat is een echte man of vrouw?
  • Is het normaal dat ik me als man toch als een vrouw gedraag?

Bekijk de vragen over gender op Allesoverseks.be

Gender in seksuele ontwikkeling 

Je kan in elke fase in de seksuele ontwikkeling van kinderen aanknopingspunten vinden. Belangrijk is dat je niet te veel verschil maakt tussen jongens en meisjes en hen zelf hun activiteiten en speelgoed laat kiezen, los van hun geslacht.

Peuters en gender

Peuters (2-4 jaar) ontdekken dat ze jongen of meisje zijn en dat dat niet zal veranderen. Ze leren de fysieke verschillen kennen: 'Ik heb een piemeltje en jij niet'. Je kan peuters respect voor jongens en meisjes meegeven en er op wijzen dat het oké is om van elkaar te verschillen.

Je kan peuters stimuleren om een positief gevoel te hebben over hun eigen gender: het is leuk en oké om een jongen te zijn, het is leuk en oké om een meisje te zijn.

Kleuters en gender

Kleuters (4-6 jaar) weten nu dat een 'jongen' of een 'meisje' zijn in principe definitief is. Ze vullen die identiteit verder in met genderrollen. Wat doet een jongen? Wat doet een meisje? Ze spelen graag rollenspelletjes.

Kinderen en gender

Jonge kinderen (6-9 jaar) spelen liefst met seksegenoten en hebben vaak stereotiepe ideeën over elkaar. Meisjes zijn 'flauw', jongens zijn 'wild'.

Oudere kinderen (9-12 jaar) zijn gevoelig voor groepsdruk en voor stereotiepe beeldvorming in de media. Aandacht voor gelijkheid tussen jongens en meisjes vormt ook voor kinderen een belangrijk onderdeel van relationele en seksuele vorming.

Je kan met oudere kinderen al werken rond kennis van seksuele oriëntatie en het verschil tussen biologische sekse en genderidentiteit.

Jongeren en gender

Tijdens de puberteit krijgen de verschillen tussen de seksen een erg belangrijke betekenis. Jongeren geven vorm aan hun eigen genderrol en kennen er meer emotionele betekenis aan toe. Opvattingen over jongens- of meisjesrollen bepalen sterk de manier waarop jongeren zich gedragen op vlak van seksualiteit en relaties.

Jongeren worden beïnvloed door stereotiepe beelden van mannen en vrouwen in de media.

Jongens worden veel minder dan meisjes aangemoedigd om over hun gevoelens te praten. 

Leerdoelen over gender in basis en secundair onderwijs

Kinderen

  • kennen het verschil tussen jongens en meisjes
  • vinden het oké om van elkaar te verschillen
  • vinden het oké om een jongen of een meisje te zijn
  • weten dat de overeenkomsten tussen jongens en meisjes groter zijn dan de verschillen
  • kunnen verschillende gezinsvormen herkennen
  • herkennen vormen van afwijzend of waarderend reageren op het anders-zijn van mensen
  • beseffen dat sommige mensen een andere levenswijze hebben dan zijzelf, als ze geconfronteerd worden met beelden, informatie of mensen uit een andere cultuur
  • kunnen in omgang met anderen respect en waardering opbrengen

Jongeren

  • kennen het verschil tussen sekse (geslacht) en gender(rol)
  • hebben inzicht in de manier waarop iemands genderrol, genderidentiteit of seksuele oriëntatie kan variëren
  • hebben inzicht in de gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes op vlak van partnerkeuze, seksueel gedrag en relaties
  • begrijpen de beleving van transgender- en genderdiverse personen
  • kunnen discriminatie op basis van gender herkennen en nemen een niet-discriminerende houding aan
  • kunnen informatie, hulp en steun vinden in geval van vragen of problemen met seksuele identiteit
  • kennen de maatschappelijke gendernormen en durven ervan los te komen
  • denken genuanceerd over zichzelf en over anderen
We zijn allemaal een beetje anders
Steffie De Baerdemaeker, leraar lager onderwijs

Lestips over gender: hoe genderbewust ben jij? 

De overeenkomsten tussen jongens en meisjes zijn groter dan de verschillen. Meisjes en jongens verschillen meer onderling.

In de media zien jongeren stereotiepe beelden van mannen en vrouwen. Jongens horen volgens de gendernorm een actieve rol te spelen op seksueel vlak, voor meisjes geldt het tegenovergestelde. 

Let op je houding en stereotiepe denkbeelden 

Je eigen houding als leraar of begeleider is bij dit thema cruciaal. Hoe genderbewust ben jij als je je klas indeelt of opdrachten geeft? We vertrekken allemaal wel eens van stereotiepe denkbeelden. Lees hoe je genderbewust kan lesgeven op Genderindeklas.be (Rosa vzw).

Stereotypen zijn voor iedereen nadelig

Meisjes worden vaker beoordeeld op hun lichamelijke aantrekkelijkheid, worden vaker in een volgzame rol geduwd, krijgen meer opmerkingen als ze wild of assertief zijn.

Maar ook jongens ervaren nadelige gevolgen van gendernormen. Ze moeten dominant zijn, altijd zin hebben in seks, meisjes 'veroveren', hard of stoer zijn. Ze mogen hun gevoelens niet tonen of hulp zoeken. 

Niet bespreekbaar? Probeer het toch

Ook al lijkt gender niet bespreekbaar in jouw groep, probeer het toch. Het heeft altijd zin, al was het maar als eyeopener.

Heb aandacht voor transgender jongeren

Transgender jongeren verdienen specifieke aandacht. De puberteit is voor hen vaak een confronterende en moeilijke fase.

Jongeren met vragen kan je verwijzen naar de transgender informatie op Çavaria.be.

Werkvormen en lesmaterialen over gender

  • Bij kinderen kan je werken met een rollenspel. In de 'k Zag 2 Beren' tentoonstelling en bijhorende werkmap komen man-vrouw rolpatronen aan bod.
  • Stellingen en mythes, een groepsgesprek of discussie, een getuigenis of een verhandeling zijn uitstekende werkvormen voor jongeren. In het Weetewa-lespakket vind je interactieve werkvormen over gender met gebruik van nieuwe media.

Weetewa... ge zijt mijn stereotype niet

Lies Verhetsel (hoofdredactie)
Les- en vormingsmateriaal | Van 14 tot 17 jaar
AankopenDownloadenOntlenen

Educatief pakket over genderstereotypen en homofobie.

Gender in de blender, over genderdiversiteit en transgender

Wivina van der steen (eindredactie)
Les- en vormingsmateriaal | Van 12 tot 17 jaar
AankopenDownloadenOntlenen

Lespakket voor jongeren over gender.

Vormingen over seksuele opvoeding voor basis of secundair

In deze opleiding leer je praten met kleuters en kinderen over relaties, lichaam en seksualiteit. We passen de inhoud aan aan jouw setting of doelgroep.

Leer met jongeren praten over seksualiteit en relaties. Programma opbouwen, lesmaterialen, begeleidershouding

Hoe werkt Steffie aan diversiteit? Praktijkverhaal

Steffie De Baerdemaeker is leraar lager onderwijs en werkte ook voor Çavaria. Zij vertelt hoe ze genderdiversiteit bespreekbaar maakt op school.