Voorlichting over lichaam en seksualiteit is de basis voor relationele en seksuele vorming. Kennis over de geslachtsorganen is nodig om lessen over voortplanting en soa’s te begrijpen. Lichaamsdelen kunnen benoemen is ook voor kinderen al belangrijk om fijne of ongewenste aanrakingen te herkennen en te benoemen.

Vragen van jongeren over intieme lichaamsdelen

Kinderen zijn vooral geïnteresseerd in hoe hun lichaam eruitziet en hoe het verschilt van andere lichamen.  

  • Kan een stijve piemel breken? 
  • Waarom krult schaamhaar? 
  • Wat is de gemiddelde lengte van een penis?  
  • Wat gebeurt er bij een erectie?
  • Waarom worden jongens besneden?
  • Wanneer beginnen mijn borsten te groeien? 

Bekijk de vragen over penis, vagina en borsten op Allesoverseks.be

Penis, vagina en borsten in de seksuele ontwikkeling

Baby's en peuters raken hun geslachtsorganen nog spontaan aan. Maar kleuters worden zich bewust van sociale regels. Uit reacties van hun omgeving leren ze dat ze hun eigen en elkaars lichaam niet zomaar mogen aanraken.

Kinderen spelen seksuele spelletjes, maar houden het graag verborgen voor volwassenen. Vooral jongens gaan vanaf acht jaar meer masturberen, alleen of samen met andere jongens. 

Pubers zijn heel bekommerd over hoe ze eruitzien. Ook hun geslachtsorganen veranderen nu heel snel. 

Meisjes hebben veel vragen over de groei van hun borsten. 

Jongens weten beter dan meisjes hoe hun geslachtsdelen eruitzien. Omdat ze zichtbaar zijn aan de buitenkant van het lichaam.

Leerdoelen om les te geven over penis, vagina en borsten

Werk niet alleen aan kennis, maar ook aan attitudes en communicatievaardigheden.

Dus niet alleen weten dat lichamen verschillen, maar die verschillen ook kunnen aanvaarden en respecteren bijvoorbeeld.

Kleuters en kinderen

  • kunnen alle lichaamsdelen benoemen 
  • kunnen gelijkenissen en verschillen benoemen tussen jongens en meisjes, tussen kinderen en volwassen 
  • kunnen benoemen welke aanrakingen ze fijn en niet fijn vinden (over heel hun lichaam)
  • kunnen functies van lichaamsdelen benoemen 
  • kunnen beschrijven hoe hun lichaam zal veranderen in de puberteit 
  • weten hoe ze hun veranderende lichaam moeten verzorgen 

Jongeren

  • kennen de anatomie en de functie van de geslachtsorganen 
  • weten dat lichamen verschillen en dat dat oké is
  • hebben een positief lichaamsbeeld en zelfrespect
  • weten hoe hun lichaam verandert in de puberteit
  • kunnen praten over hoe ze zich voelen over hun veranderende lichaam 
  • weten dat schoonheidsidealen cultureel bepaald zijn en veranderen in de tijd
  • kunnen kritisch reflecteren over esthetische ingrepen
  • staan kritisch tegenover mediaboodschappen en de schoonheidsindustrie
  • kunnen informatie, hulp en steun vinden als ze vragen of problemen hebben
Kinderen en jongeren zijn superblij met de tentoonstelling
Ilse Mattens, pedagogisch medewerker Wereld van Kina

Tips om les te geven over de intieme lichaamsdelen

Vorming over de geslachtsdelen betekent werken aan kennis. Maar ook aan de ontwikkeling van communicatievaardigheden en attitudes. Het is belangrijk dat jongeren kunnen praten over lichaamsverschillen en zichzelf en anderen respecteren. 

Stel leerlingen gerust over hun lichaam

Kinderen en jongeren hebben het vaak moeilijk met hun veranderende lichaam: ‘ben ik wel normaal?’. Ze vinden het heel geruststellend als ze horen dat hun leeftijdsgenoten dezelfde onzekerheden hebben. 

Geef een antwoord op elke vraag

Elke vraag verdient een antwoord. Als leerlingen vragen stellen, is dat omdat ze nieuwsgierig zijn. Als jij het antwoord niet geeft, zoeken ze het bij vaak minder betrouwbare bronnen. 

Als een kind iets hoort dat niet bij zijn of haar ontwikkelingsniveau past, dan neemt het de informatie niet op. Begin met de algemene uitleg en ga nadien meer in detail op basis van de vragen die het kind heeft. 

Je hoeft geen vragen over je persoonlijke seksleven te beantwoorden. Vraag waarom de leerling de vraag stelt, waarom ze dat belangrijk vinden, of wat de rest van de klas denkt. 

Werk met tekeningen, voorwerpen, collages

Werk met visueel lesmateriaal om de anatomie en werking van de geslachtsorganen uit te leggen.

Kondig altijd aan dat je afbeeldingen zal tonen. 

Het thema 'lichaam' maakt ook deel uit van de tentoonstelling 'k Zag 2 Beren' in de Wereld van Kina (Gent)

Toon de verscheidenheid

Elke vagina en penis is anders, er zijn borsten in allerlei maten. Laat niet één tekening zien, maar toon de verscheidenheid. Deze regel geldt eigenlijk voor alle lichaamsdelen.

Toon bijvoorbeeld afbeeldingen van verschillende lichamen op Zanzu.be

Let op: niet elk jongere heeft duidelijke geslachtskenmerken

Er zitten misschien jongeren in de klas die geen duidelijke mannelijke of vrouwelijke geslachtsdelen of secundaire geslachtskenmerken hebben. Ook dat is oké. 

Wat is seks en hoe werkt het concreet?  

Toon hoe de geslachtsdelen er inwendig en uitwendig uitzien. Leg uit wat seks is en wees daarbij voldoende concreet, benoem dus ook penetratie en orgasme.

Lesmaterialen over penis, vagina en borsten

De dokter Bea show

Sensoa en KetNet
Audiovisueel materiaal | Van 9 tot 12 jaar
AankopenOnline bekijkenOntlenen

Lesmodules bij de Ketnet-serie. Module 7 gaat over de puberteit

Tussen de lakens: basismodule lichaam

Lies Verhetsel, Antonella Ciccarone
Les- en vormingsmateriaal | Van 10 tot 17 jaar
AankopenDownloadenOntlenen

Basismodule Tussen de lakens voor jongeren over het lichaam.

Opleiding voor professionals over seksuele opvoeding

In deze opleiding leer je praten met kleuters en kinderen over relaties, lichaam en seksualiteit. We passen de inhoud aan aan jouw setting of doelgroep.

Leer met jongeren praten over seksualiteit en relaties. Programma opbouwen, lesmaterialen, begeleidershouding

Hoe lesgeven over lichaamsverschillen? Praktijkverhaal

Ilse is pedagogisch begeleider in De Wereld van Kina in Gent. Voor kinderen en jongeren vind je hier de tentoonstellingen 'k Zag 2 Beren' en 'Goede Minnaars'.